BIBLE LATIN, LATINITAS BIBLICA.Click Δ para acessar Subpáginas.


Latina Lingua permagni ab Ecclesia Catholica Romanisque Pontificibus usque est aestimata, quandoquidem ipsorum propria habita est lingua, qui eandem cognoscendam et diffundendam assidue curaverunt, cum Evangelii nuntium in universum orbem transmittere valeret, quemadmodum in Constitutione Apostolica Veterum sapientia Decessor Noster beatus Ioannes XXIII iure meritoque edixit.

The Latin language has always been held in very high esteem by the Catholic Church and by the Roman Pontiffs. They have assiduously encouraged the knowledge and dissemination of Latin, adopting it as the Church’s language, capable of passing on the Gospel message throughout the world. This is authoritatively stated by the Apostolic Constitution Veterum Sapientia of my Predecessor, Blessed John XXIII.

The Christian Church has been using Latin without interruption for the last two thousand years. The Latin orthography of recent Vatican documents exemplify a standard that modern Latinists should adopt as normal. Ecclesiatical Latin and  Jurisprudential  Latin constitute two vast fields where those engaged in learning and writing modern normal Latin can find boundless samples of a simple correct language to imitate. Recently Canonical Latin began to be taught in the doctorate courses of the Catholic Universities.

Ecclesiastical Latin.

By Ecclesiastical Latin, in the present instance, is meant the Latin we find in the official textbooks of the Church , the Bible and the Liturgy, as well as in the works of those Christian writers of the West, who have undertaken to expound or defend Christian beliefs,  in the official documents of the Vatican, and in publications of the Anglican Church.


Ecclesiastical differs from classical Latin especially by the introduction of new idioms and new words. (In syntax and literary method, Christian writers are not different from other contemporary writers.) These characteristic differences are due to the origin and purpose of ecclesiastical Latin. Originally the Roman people spoke the old tongue of Latium known as prisca latinitas. In the third century B.C. Ennius and a few other writers trained in the school of the Greeks undertook to enrich the language with Greek embellishments. This attempt was encouraged by the cultured classes in Rome, and it was to these classes that henceforth the poets, orators, historians, and literary coteries of Rome addressed themselves. Under the combined influence of this political and intellectual aristocracy was developed that classical Latin which has been preserved for us in greatest purity in the works of Caesar and of Cicero. The mass of the Roman populace in their native ruggedness remained aloof from this hellenizing influence and continued to speak the old tongue. Thus it came to pass that after the third century B.C. there existed side by side in Rome two languages, or rather two idioms: that of the literary circles or hellenists (sermo urbanus) and that of the illiterate (sermo vulgaris) and the more highly the former developed the greater grew the chasm between them. But in spite of all the efforts of the purists, the exigencies of daily life brought the writers of the cultured mode into continual touch with the uneducated populace, and constrained them to understand its speech and make it understand them in turn; so that they were obliged in conversation to employ words and expressions forming part of the vulgar tongue. Hence arose a third idiom, the sermo cotidianus, a medley of the two others, varying in the mixture of its ingredients with the various periods of time and the intelligence of those who used it.


Classical Latin did not long remain at the high level to which Cicero had raised it. The aristocracy, who alone spoke it, were decimated by proscription and civil war, and the families who rose in turn to social position were mainly of plebeian or foreign extraction, and in any case unaccustomed to the delicacy of the literary language. Thus the decadence of classical Latin began with the age of Augustus, and went on more rapidly as that age receded. As it forgot the classical distinction between the language of prose and that of poetry, literary Latin, spoken or written, began to borrow more and more freely from the popular speech. Now it was at this very time that the Church found herself called on to construct a Latin of her own and this in itself was one reason why her Latin should differ from the classical. There were two other reasons however: first of all the Gospel had to be spread by preaching, that is, by the spoken word moreover the heralds of the good tidings had to construct an idiom that would appeal, not alone to the literary classes, but to the whole people. Seeing that they sought to win the masses to the Faith, they had to come down to their level and employ a speech that was familiar to their listeners. St. Augustine says this very frankly to his hearers: "I often employ", he says, "words that are not Latin and I do so that you may understand me. Better that I should incur the blame of the grammarians than not be understood by the people" (In Psal. cxxxviii, 90). Strange though it may seem, it was not at Rome that the building up of ecclesiastical Latin began. Until the middle of the third century the Christian community at Rome was in the main a Greek speaking one. The Liturgy was celebrated in Greek, and the apologists and theologians wrote in Greek until the time of St. Hippolytus, who died in 235. It was much the same in Gaul at Lyons and at Vienne, at all events until after the days of St. Irenæus. In Africa, Greek was the chosen language of the clerics, to begin with, but Latin was the more familiar speech for the majority of the faithful, and it must have soon taken the lead in the Church, since Tertullian, who wrote some of his earlier works in Greek, ended by employing Latin only. And in this use he had been preceded by Pope Victor, who was also an African, and who, as St. Jerome assures, was the earliest Christian writer in the Latin language.

But even before these writers various local Churches must have seen the necessity of rendering into Latin the texts of the Old and New Testaments, the reading of which formed a main portion of the Liturgy. This necessity arose as soon as the Latin speaking faithful became numerous, and in all likelihood it was felt first in Africa. For a time improvised oral translations sufficed, but soon written translations were required. Such translations multiplied. "It is possible to enumerate", says St. Augustine, "those who have translated the Scriptures from Hebrew into Greek, but not those who have translated them into Latin. In sooth in the early days of faith whoso possessed a Greek manuscript and thought he had some knowledge of both tongues was daring enough to undertake a translation" (Christian Doctrine II.11). From our present point of view the multiplicity of these translations, which were destined to have so great an influence on the formation of ecclesiastical Latin, helps to explain the many colloquialisms which it assimilated, and which are found even in the most famous of these texts, that of which St. Augustine said: "Among all translations the Itala is to be preferred, for its language is most accurate, and its expression the clearest" (Christian Doctrine II.15). While it is true that many renderings of this passage have been given, the generally accepted one, and the one we content ourselves with mentioning here, is that the Itala is the most important of the Biblical recensions from Italian sources, dating from the fourth century, used by St. Ambrose and the Italian authors of that day, which have been partially preserved to us in many manuscripts and are to be met with even in St. Augustine himself. With some slight modifications its version of the deuterocanonical works of the Old Testament was incorporated into St. Jerome's "Vulgate".

Elements from African sources

But even in this respect Africa had been beforehand with Italy. As early as A.D. 180 mention is made in the Acts of the Scilltitan martyrs of a translation of the Gospels and of the Epistles of St. Paul. "In Tertullian's time", says Harnack, "there existed translations, if not of all the books of the Bible at least of the greater number of them." It is a fact. however, that none of them possessed any predominating authority, though a few were beginning to claim a certain respect. And thus we find Tertullian and St. Cyprian using those by preference, as appears from the concordance of their quotations. The interesting point in these translations made by many hands is that they form one of the principal elements of Church Latin: they make up, so to say, the popular contribution. This is to be seen in their disregard for complicated inflections, in their analytical tendencies, and in the alterations due to analogy. Pagan littérateurs, as Arnobius tells (Adv. nat., I, xlv-lix), complained that these texts were edited in a trivial and mean speech, in a vitiated and uncouth language.

But to the popular contribution the more cultivated Christians added their share in forming the Latin of the Church. If the ordinary Christian could translate the "Acts of St. Perpetua", the "Pastor" of Hermas the "Didache", and the "First Epistle" of Clement it took a scholar to put into Latin the "Acta Pauli" and St. Irenæus's treatise "Adversus haereticos", as well as other works which seem to have been translated in the second and third century. It is not known to what country these translators belonged, but, in the case of original works, Africa leads the way with Tertullian, who has been rightly styled the creator of the language of the Church. Born at Carthage, he studied and perhaps taught rhetoric there: he studied law and acquired a vast erudition; he was converted to Christianity, raised to the priesthood, and brought to the service of the Faith an ardent zeal and a forceful eloquence to which the number and character of his works bear witness. He touched on every subject apologetics, polemics, dogma, discipline, exegesis. He had to express a host of ideas which the simple faith of the communities of the west had not yet grasped. With his fiery temperament, his doctrinal rigidness, and his disdain for literary canons, he never hesitated to use the pointed word, the everyday phrase. Hence the marvellous exactness of his style, its restless vigour and high relief, the loud tones as of words thrown impetuously together: hence, above all, a wealth of expressions and words, many of which came then for the first time into ecclesiastical Latin and have remained there ever since. Some of these are Greek words in Latin dress - baptisma, charisma, extasis, idolatria, prophetia, martyr, etc. — some are given a Latin termination — daemonium, allegorizare, Paracletus, etc. — some are law terms or old Latin words used in a new sense — ablutio, gratia, sacramentum, saeculum, persecutor, peccator. The greater part are entirely new, but are derived from Latin sources and regularly inflected according to the ordinary rules affecting analogous words — annunciatio, concupiscentia, christianismus, coeaeternus, compatibilis, trinitas, vivificare, etc. Many of these new words (more than 850 of them) have died out, but a very large portion are still to be found in ecclesiastical use; they are mainly those that met the need of expressing strictly Christian ideas. Nor is it certain that all of these owe their origin to Tertullian, but before his time they are not to be met with in the texts that have come down to us, and very often it is he who has naturalized them in Christian terminology.

The part St. Cyprian played in this building of the language was less important. The famous Bishop of Carthage never lost that respect for classical tradition which he inherited from his education and his previous profession of rhetor; he preserved that concern for style which led him to the practice of the literary methods so dear to the rhetors of his day. His language shows this even when he is dealing with Christian topics. Apart from his rather cautious imitation of Tertullian's vocabulary, we find in his writings not more than sixty new words, a few Hellenisms — apostata, gazophylacium — a few popular words or phrases - magnalia, mammona — or a few words formed by added inflections — apostatare, clarificatio. In St. Augustine's case it was his sermons preached to the people that mainly contributed to ecclesiastical Latin, and present it to us at its best; for, in spite of his assertion that he cares nothing for the sneers of the grammarians, his youthful studies retained too strong a hold on him to permit of his departing from classical speech more than was strictly necessary. He was the first to find fault with the use of certain words common at the time, such as dolus for dolor, effloriet for florebit, ossum for os. The language he uses includes, besides a large part of classical Latin and the ecclesiastical Latin of Tertullian and St. Cyprian, borrowings from the popular speech of his day — incantare, falsidicus, tantillus, cordatus — and some new words or words in new meaning — spiritualis, adorator, beatificus, aedificare, meaning to edify, inflatio, meaning pride, reatus, meaning guilt, etc. It is, we think, useless to pursue this inquiry into the realm of Christian inscriptions and the works of Victor of Vito, the last of these Latin writers, as we should only find a Latin peculiar to certain individuals rather than that adopted by any Christian communities. Nor shall we delay over Africanisms, i.e. characteristics peculiar to African writers. The very existence of these characteristics, formerly so strongly held by many philologists, is nowadays generally questioned. In the works of several of these African writers we find a pronounced love for emphasis, alliteration, and rhythm, but these are matters affecting style rather than vocabulary. The most that can be said is that the African writers take more account of Latin as it was spoken (sermo cotidianus) but this speech was no peculiarity of Africa.

St. Jerome's contribution

After the African writers no author had such influence on the upbuilding of ecclesiastical Latin as St. Jerome had. His contribution came mainly along the lines of literary Latin. From his master, Donatus, he had received a grammatical instruction that made him the most literary and learned of the Fathers, and he always retained a love for correct diction, and an attraction towards Cicero. He prized good writing so highly that he grew angry whenever he was accused of a solecism; one-half of the words he uses are taken from Cicero and it has been computed that besides employing, as occasion required, the words introduced by earlier writers, he himself is responsible for three hundred and fifty new words in the vocabulary of ecclesiastical Latin; yet of this number there are hardly nine or ten that may fitly be considered as barbarisms on the score of not conforming to the general laws of Latin derivatives. "The remainder", says Goelzer, "were created by employing ordinary suffixes and were in harmony with the genius of the language." They are both accurately formed and useful words, expressing for the most part abstract qualities necessitated by the Christian religion and which hitherto had not existed in the Latin tongue, e.g., clericatus, impoenitentia, deitas, dualitas, glorificatio, corruptrix. At times, also, to supply new needs, he gives new meanings to old words: conditor, creator, redemptor, saviour of the world, predestinatio, communio, etc. Besides this enriching of the lexicon, St. Jerome rendered no less service to ecclesiastical Latin by his edition of the Vulgate. Whether he made his translation from the original text or adapted previous translations after correcting them he diminished, by that much, the authority of the many popular versions which could not fail to be prejudicial to the correctness of the language of the Church. By this very same act he popularized a number of Hebraisms and modes of speech — vir desideriorum, filii iniquitatis, hortus voluptatis, inferioris a Daniele, inferior to Daniel — which completed the shaping of the peculiar physiognomy of church Latin.

After St. Jerome's time ecclesiastical Latin may be said to be fully formed on the whole. If we trace the various steps of the process of producing it we find

that the ecclesiastical rites and institutions were first of all known by Greek names, and that the early Christian writers in the Latin language took those words consecrated by usage and embodied them in their works either in toto (e.g., angelus, apostolus, ecclesia, evangelium, clerus, episcopus, martyr) or else translated them (e.g., verbum, persona, testamentum, gentilis). It sometimes even happened that words bodily incorporated were afterwards replaced by translations (e.g., chrisma by donum, hypostasis by substantia or persona, exomologesis by confessio, synodus by concilium).

Latin words were created by derivations from existing Latin or Greek words by the addition of suffixes or prefixes, or by the combination of two or more words together (e.g., evangelizare, Incarnatio, consubstantialis, idololatria).

At times words having a secular or profane meaning are employed without any modification in a new sense (e.g. fidelis, depositio, scriptura, sacramentum, resurgere, etc.). With respect to its elements ecclesiastical Latin consists of spoken Latin (sermo cotidianus) shot through with a quantity of Greek words, a few primitive popular phrases, some new and normal accretions to the language, and, lastly various new meanings arising mainly from development or analogy.

With the exception of some Hebraic or Hellenist expressions popularized through Bible translations, the grammatical peculiarities to be met with in ecclesiastical Latin are not to be laid to the charge of Christianity; they are the result of an evolution through which the common language passed, and are to be met with among non-Christian writers. In the main the religious upheaval which was colouring all t he beliefs and customs of the Western world did not unsettle the language as much as might have been expected. Christian writers preserved the literary Latin of their day as the basis of their language, and if they added to it certain neologisms it must not be forgotten that the classical writers, Cicero, Lucretius, Seneca, etc., had before this to lament the poverty of Latin to express philosophical ideas, and had set the example of coining words. Why should later writers hesitate to say annunciatio, incarnatio, predestinatio, when Cicero had said monitio, debitio, prohibitio, and Livy, coercitio? Words like deitas, nativitas, trinitas are not more odd than autumnitas, olivitas, coined by Varro, and plebitas, which was used by the elder Cato.

Development in the liturgy

Hardly had it been formed when church Latin had to undergo the shock of the invasion of the barbarians and the fall of the Empire of the West; it was a shock that gave the death-blow to literary Latin as well as to the Latin of everyday speech on which church Latin was waxing strong. Both underwent a series of changes that completely transformed them. Literary Latin became more and more debased; popular Latin evolved into the various Romance languages in the South, while in the North it gave way before the Germanic tongues. Church Latin alone lived, thanks to the religion of which it was the organ and with which its destinies were linked. True, it lost a portion of its sway; in popular preaching it gave way to the vernacular after the seventh century; but it could still claim the Liturgy and theology, and in these it served the purpose of a living language. In the liturgy ecclesiastical Latin shows its vitality by its fruitfulness. Africa is once more in the lead with St. Cyprian. Besides the singing of the Psalms and the readings in public from the Bible, which made up the main portion of the primitive liturgy and which we already know, it shows itself in set prayers in a love for rhythm, for well- balanced endings that were to remain for centuries during the Middle Ages the main characteristics of liturgical Latin. As the process of development went on, this love of harmony held sway over all prayers; they followed the rules of metre and prosody to begin with, but rhythmical cursus gained the upper-hand from the fourth to the seventh, and from the eleventh to the fifteenth, century.

As is well known, the cursus consists in a certain arrangement of words, accents, and sometimes whole phrases, whereby a pleasing modulated effect is produced. The prayer of the "Angelus" is the simplest example of this; it contains all three kinds of cursus that are to be met with in the prayers of the Missal and the Breviary:

the cursus planus, "nostris infunde";

the cursus tardus, "incarnationem cognovimus";

the cursus velox, "gloriam perducamur." So great was their influence over the language that the cursus passed from the prayers of the liturgy into some of the sermons of St. Leo and a few others, to papal Bulls from the twelfth to the fifteenth century and into many Latin letters written during the Middle Ages.

Besides the prayers, hymns make up the most vital thing in the Liturgy. From St. Hilary of Poitiers, to whom St. Jerome attributes the earliest, down to Leo XIII, who composed many hymns, the number of hymn writers is very great, and their output, as we learn from recent research, is beyond computing. Suffice it to say that these hymns originated in popular rhythms founded on accent; as a rule they were modelled on classical metres, but gradually metre gave way to beat or number of syllables and accent. (See HYMNODY AND HYMNOLOGY.) Since the Renaissance, rhythm has again given way to metre; and many old hymns were even retouched, under Urban VIII, to bring then into line with the rules of classical prosody.

Besides this liturgy which we may style official, and which was made up of words of the Mass, of the Breviary, or of the Ritual, we may recall the wealth of literature dealing with a variety of historical detail such as the "Pereginatio ad Loca sancta" formerly attributed to Silvia, many collections of rubrics, ordines, sacramentaries, ordinaries, or other books of a religious bearing, of which so many have been edited of late years in England either by private individuals or by the Surtees' Society and the Bradshaw Society. But the most we can do is to mention the brilliant liturgical efflorescence.

Development in theology

Wider and more varied is the field theology opens up for ecclesiastical Latin; so wide that we must restrict ourselves to pointing out the creative resources which the Latin we speak of has given proof of since the beginning of the study of speculative theology, i.e., from the writings of the earliest Fathers down to our own day. More than elsewhere, it has here shown how capable it is of expressing the most delicate shades of theological thought, or the keenest hairsplitting of decadent Scholasticism. Need we mention what it has done in this field? The expression it has created, the meanings it has conveyed are only too well known. Whereas the major part of these expressions were legitimate, were necessary and successful — transsubstantio, forma, materia, individuum, accidens, appetitus — there are only too many that show a wordy and empty formalism, a deplorable indifference for the sobriety of expression and for the purity of the Latin tongue — aseitas, futuritio, beatificativum, terminatio, actualitas, haecceitas, etc. It was by such words as these that the language of theology exposed itself to the jibes of Erasmus and Rabelais, and brought discredit on a study that was deserving of more consideration. With the Renaissance, men's minds became more difficult to satisfy, readers of cultured taste could not tolerate a language so foreign to the genius of the classical Latinity that had been revived. It became necessary even for renowned theologians like Melchior Cano in the preface to his "Loci Theologici", to raise their voices against the demands of their readers as well as against the carelessness and obscurity of former theologians. It may be laid down that about this time classic correctness began to find a place in theological as well as in liturgical Latin.

Present position

Henceforth correctness was to be the characteristic of ecclesiastical Latin. To the terminology consecrated for the expression of the faith of the Catholic Church it now adds as a rule that grammatical accuracy which the Renaissance gave back to us. But in our own age, thanks to a variety of causes, some of which arise from the evolution of educational programmes, the Latin of the Church has lost in quantity what it has gained in quality. Until recently, Latin had retained its place in the Liturgy, as it was seen to point out and watch over, in the very bosom of the Church, that unity of belief in all places and throughout all times which is her birthright. But in the devotional hymns that accompany the ritual the vernacular alone is used, and these hymns are gradually replacing the liturgical hymns. All the official documents of the Church, Encyclicals, Bulls, Briefs, institutions of bishops, replies from the Roman Congregations, acts of provincial councils, are written in Latin. Within recent years, however, solemn Apostolic letters addressed to one or other nation have been in their own tongue, and various diplomatic documents have been drawn up in French or in Italian. In the training of the clergy, the necessity of discussing modern systems whether of exegesis or philosophy, has led almost everywhere to the use of the national tongue. Manuals of dogmatic and moral theology may be written in Latin, in Italy, Spain, and France, but often, save in the Roman universities, the oral explanation thereof is given in the vernacular. In German and English speaking countries most of the manuals are in their own tongue, and nearly always the explanation is in the same languages.


Latinitas – Christianitas – Humanitas

Scripsit Adalbertus M. Lodziensis. Textus primum divulgatus est in fasciculo Vocis Latinae 161/2005. Caelestis, Eichenseer, Collectanea usui linguae Latinae dicata, Bibliotheca Latina, tom. III, Saraviponti: Societas Latina. 1999. – pp. 520.

Latinitas – Christianitas – Humanitas – Latinitatem iam mortuam esse fortasse sentiant soli homines, qui revera neque Christianitati neque humanitati multum tribuere videantur. Illa sententia breviter auctoris nucleum ideae comprehendit, qui in coniunctione inseparabili illarum trium rerum consistit. Liber eius satis amplus precipue aspectum linguisticum exhibet, i.e. condicionem linguae Latinae hodiernam, quae necessario sit pars illius triplicitatis integralis.

In initio vero considerationis normam Latinitatis explicari oportet, sed prius problema quoddam solvendum, quod ad consensum de conformitate linguae adhibendae atque de forma sermonis hodierni attinet, magni momenti est. Exemplum optimum Latinitatis sermo Romanus aetatis classicae esse videtur, nam inter omnes rei peritos quidem constat Ciceronem et Caesarem esse quasi culmen et fastigium totius Latinitatis, unde nullam aliam normam valere liceat: Non est norma Latinitatis mediaevalitas vel aetas humanismi vel posthumanismi. Illis verbis clare explicatur Latinitati ecclesiasticae vel catholicae, quae dicuntur, illam normam observandam esse, quamquam sermo vulgus, i.e. simplex, iam in Vulgata ,versio Latina sanctae scripturae primo a Hieronymo edita, exhibitus, magis magisque in scripturas ecclesiasticas, homilias, epistulas, infundebatur. Norma autem classica praeter pronuntiationem potissimum ad formam grammaticam et stilisticam spectat. Sed falsum esset asseverare linguam Latinam iam aetate aurea vel classica, quod pertinet ad verba, omnino completam fuisse; ita ex. gr. doctrinam nomenclationis vel terminologiae, cui impedimenta a norma nequaquam data sint, continuo supplere opus est. Ceterum iam Cicero pro verbis novis in thesaurum excipiendis locutus est: Rebus novis nova imponenda sunt nomina Cicero, De natura deorum. Tamen Eichenseer monet, ne in thesaurum significationes locutionesve novas usui Latino peregrinas et quasi barbaras, quae in linguis vernaculis his temporibus ab omnibus partibus locum obtineant et quae ad linguae depravationem ducant, introducamus: Ne inferamus in sermonem Latinum Italianismos vel Gallicismos vel Germanismos vel Anglicismos vel Americanismos vel alios idiotismos. Vim terminorum ex exemplis excelentissimorum latinistarum classicorum et Christianorum demonstrans explanansve et partim novos quosdam terminos ,praecipue ex disciplinis technicis et machinalibus sumptos, inferans auctor diligentia mirabili normam Latinitatis ad effectum adducit. Cui programati idem secundam partem valde amplam collectionis suae adiungit.

Altera ex parte auctor conatur conexum inter Latinitatem et Christianitatem in fundamento linguistico illustrare, cum nonnulla verba novum amplioremque sensum contextu Christiano effectum acceperint. Conexus inter Christianitatem et Latinitatem iam in Palaestina tempore Iesu originem habet, ubi tunc revera Latinus usus vivus in viis domibusque inveniebatur; lingua Latina ,iuxta Graeca, in principio ecclesiae omnium Christianorum ,et tum ecclesiae Romanae, in Europa et extra eandem principalis facta est. Religio Christiana et lingua Latina cultum civilem vel humanum non solum orbi occidentali intulerunt, sed eaedem etiam Europam orientalem, populos Slavos, comprehendunt. Primum reformatio, sed praecipue aetas industrialis una cum progressu technologico ,aetas electronica, in causa erant, quod decrementum huius linguae sicut partim ecclesiae catholicae accelerabatur. Crisim Christianitatis, praesertim vero ecclesiae catholicae in Europa vetere, auctor cognoscit ex statu deteriore mysterii paschalis atque ex eius sequela, id est depositione usus linguae Latinae, quae post Concilium Vaticanum Secundum in cultu divino celebrando facta est, quae res erat fatalis pro consuetudine fidelium; ex exemplo quodammodo deplorabili ecclesiae catholicae sequitur, quod ipsa vita Latinitatis irrevocabiliter extingui videatur. 

Sub tertio aspectu conexus Christianitatis et humanitatis tamquam sub fundamento linguistico petitur. Hic non analyses linguisticae exhibentur, sed subtiles sententiae et termini nobilissimorum humanistarum Christianorum, velut Augustini, Hieronymi, Erasmi, Comenii, Komenský, Iohannis XXIII, eqs., indicuntur et exemplificantur cum nonnullis citationibus ex fontibus selectis. Iisdem et multis aliis satis monstratur latiores areas cujus humani, disciplinas scientiarum et religionem Christianam a Latinistis usque ad tempus nostrum cultas esse. Quin etiam ab aliis, qui muneris politicis fungebantur ,ex. gr. lingua Latina in Hungarico parlamento officialiter usque ad medium saeculum undevicesimum in usu erat, vel ab officialibus, ex. gr. in Russia per sanctum decretum Petri Magni, usus vivus Latinitatis in scribendo et loquendo postulabatur. Christianitatis et culus civilis Europaei nexus longo tempore arte coniunctus nunc tamen fluctibus, maxime Americanis septentrionalibus, qui sunt, religioni et humanae rationi, oeconomiae, sensu οικονομία: ordo vitae domesticae, et sociali vitae alieni, inundatur. Id in area quoque linguistica perspicuum fit, velut in singulis diebus septimanae enumerandis: sabbatum sit paenultimus dies septimanae et dies domínicus ultimus; id contra consuetudinem Christianorum, publice negotiatores constituunt, iste logistae oeconomici primum diem septimanae secundum artem logisticam esse diem lunae. Tamen vis oeconomica non tam ipsam linguam quam ipsum hominem pervertit, eum servituti pecuniariae subiciens et in vicula alienationis velut illibertatis mentalis atque moralis coniciens. Alium exemplum, quod spectat ad deficientem integritatem hominis et quodammodo cultus civilis, auctor videt in more, quo iucunda et etymologice suspecta nomina personalia infantibus induntur, quamquam Iudeo-christiana monumenta litterarum struem sibi propriorum nominum afferant: Gabriel, robustus Dei, Michael, quis ut Deus, Raphael, medicina Dei.

Contextum inter Latinitatem, Christianitatem humanitatemque Iohannes XXIII excellenter explicat: Cum sensu: Latinitatis studiis et aliis eius generis disciplinis in animo id insideat, quod magis natura et dignitate hominum dignum sit, ardentius acquirendum est id, quod animum colat et ornet, ne miseri mortales similiter ac eae quae fabricantur machinae, algidi, duri et amoris expertes exsistant.

Ad hoc auctor per occasionem auctor convertit animum sub tribus aspectibus, qui Europaeis hodiernis ex oculis evanescere viedentur: nam quod primo Latinitas non modo in Europa coleretur, sed etiam in Africa nuncupata Romana multi illustres latinistae, velut Apuleius, Arnobius, Augustinus et alii, vivebant et operabantur, secundo quod in fundamento linguae Latinae universalitas cultus et humanitatis crescit et etiam scientiarum, quae universalitas remedium semper efficax contra, saevos, nationalismos esset, tertio Latinitas essentialiter amicitiam inter multos populos Europaeos adiuvit et adiuvat. Eichenseer nequaquam affirmat Latinitatem unitatem Europae confecturam iri, sed censet amicitiam et societatem, quae fundamentum in lingua Latina communicativa habent, melius ad unionem Europaeam habiles esse et fore.

In hoc libro nulla commentatio systematica de triplicitate integrali praebetur. Auctoris intentio multo magis in eo consistit, ut Europaeis denuo eorum genuinas radices historico-linguisticas ante oculos ponat. Insuper ipse invitat ad studium linguae Latinae et offert subsidium, quo homine ex vinculis commercii lucrosi eripiantur, et dat antidotum contra cultum pseudo-popularem, propugnans fundamentales valores traditionis Europaeae, qui cognitionis rationi prioprii habilesve sunt. Modum vero, quo iidem ad effectum adducuntur ipse videt in Latinitate reviviscenda. Adalbertus M. Lodziensis. Textus primum divulgatus est in fasciculo Vocis Latinae 161/2005


01=   Damasus PP I

Pope Damasus assembled the first list of books of the Bible at the Roman Council in 382 A.D. He commissioned Eusebius Hieronymus Stridonensis, St.  Jerome,  to translate the original Greek and Hebrew texts into Latin, which became known as the Latin Vulgate Bible and was declared by the Church to be the only authentic and official version, in 1546.,_Sanctus.html

02=  Eusebius Hieronymus Stridonensis

Cito :  Eusebius Hieronymus Stridonensis,  patre Eusebio natus, oppido Stridonis, quod a Gothis eversum, Dalmatae quondam Pannoniaeque confinium fuit, usque in praesentem annum, id est, Theodosii principis decimum quartum, haec scripsi: Vitam Pauli monachi, Epistolarum ad diversos librum unum, ad Heliodorum Exhortatoriam, Altercationem Luciferiani et Orthodoxi, Chronicon omnimodae historiae; in Hieremiam et in Ezechiel Homilias Origenis viginti octo, quas de Graeco in Latinum verti; de Seraphim, de Osanna, et de frugi et luxurioso filiis; de tribus Quaestionibus Legis veteris, Homilias in Cantica canticorum duas, adversus Helvidium de virginitate Mariae perpetua, ad Eustochium de virginitate servanda, ad Marcellam Epistolarum librum unum, Consolatoriam de morte filiae ad Paulam, in Epistolam Pauli ad Galatas commentariorum libros tres, item in Epistolam ad Ephesios libros tres, in Epistolam ad Titum librum unum, in Epistolam ad Philemonem librum unum, in Ecclesiasten commentarios, Quaestionum hebraicarum in Genesim librum unum, de Locis librum unum, hebraicorum nominum librum unum; de Spiritu sancto Didymi, quem in Latinum transtuli, librum unum; in Lucam homilias triginta novem; in Psalmos, a decimo usque ad decimum sextum, tractatus septem; Malchi, captivi monachi, vitam, et beati Hilarionis. Novum Testamentum Graece fidei reddidit, Vetus juxta Hebraicam transtulit; Epistolarum autem ad Paulam et Eustochium, quia quotidie scribuntur, incertus est numerus. Scripsi praeterea in Michaeam explanationum libros duos, in Sophoniam librum unum, in Nahum librum unum, in Habacuc libros duos, in Aggaeum librum unum. Multaque alia de opere prophetali, quae nunc habeo in manibus, et necdum expleta sunt. Adversus Jovinianum libros duos, et ad Pammachium Apologeticum et Epitaphium. FINIS CITATIONIS. APUD BIBLIOTEKA RUSLANA CHAZARZARA.  PROF. DR. DARCY CARVALHO. SÃO PAULO.  BRASIL



The site VULGATE.ORG  publishes versions of the Bible in Latin, Greek and Syriac. The Latin version known as Vulgate is due to St Jerome and is written in a form of Latin close to the  spoken language of his time  and alien to classical elegances. The Latin text of the Bible in the vulgate version and in older  Latin versions, discarted  by St Jerome,  has been read as the only available Christian litterature for  about 1500 years until the publication of  Bibles  in  vernacular languages after  the Reformation.

This is the introduction  of the editors of he Vulgate in the site

Quote: “The Vulgate is a Latin version of the Holy Bible, and largely the result of the labors of St Jerome (Eusebius Sophronius Hieronymus), who was commissioned by Pope Damasus I in 382 A.D. to make a revision of the old Latin translations. By the 13th century this revision had come to be called the versio vulgata, that is, the "commonly used translation", and ultimately it became the definitive and officially promulgated Latin version of the Holy Bible in the Catholic Church. Saint Jerome had been commissioned by Pope Damasus to revise the Old Latin text of the four Gospels from the best Greek texts, and by the time of Damasus' death in 384 A.D. he had thoroughly completed this task, together with a more cursory revision from the Greek Septuagint of the Old Latin text of the Psalms.

After the death of the Pope, St. Jerome who had been the Pope's secretary, settled in Bethlehem, where he produced a new version of the Psalms, translated from the Hexaplar revision of the Septuagint. But from 390 to 405 A.D., St. Jerome translated anew all 39 books in the Hebrew Bible, including a further, third, version of the Psalms, which survives in a very few Vulgate manuscripts. This new translation of the Psalms was labelled by him as "iuxta Hebraeos" (i.e. "close to the Hebrews", "immediately following the Hebrews"), but it was not ultimately used in the Vulgate. The translations of the other 38 books were used, however, and so the Vulgate is usually credited to have been the first translation of the Old Testament into Latin directly from the Hebrew Tanakh, rather than the Greek Septuagint.

Saint Jerome's extensive use of exegetical material written in Greek, on the other hand, as well as his use of the Aquiline and Theodotiontic texts of the Hexapla, along with the somewhat paraphrastic style in which he translated makes it difficult to determine exactly how direct the conversion of Hebrew to Latin was. In his prologues, Jerome described those books or portions of books in the Septuagint that were not found in the Hebrew as being non-canonical: he called them apocrypha, but they are found in all complete manuscripts and editions of the Vulgate.

Of the Old Testament texts not found in the Hebrew, St. Jerome translated Tobit and Judith anew from the Aramaic; and from the Greek, the additions to Esther from the Septuagint, and the additions to Daniel from Theodotion. The others, Baruch, Wisdom of Solomon, Ecclesiasticus, 1 Maccabees and 2 Maccabees, 3 Esdras and 4 Esdras, the Prayer of Manasses, Psalm 151, and Laodiceans retain in Vulgate manuscripts their Old Latin renderings. Their style is still markedly distinguishable from St. Jerome's. In the Vulgate text, St. Jerome's translations from the Greek of the additions to Esther and Daniel are combined with his separate translations of these books from the Hebrew.


Addressed to Pope Damasus, A.D. 383.

You urge me to revise the old Latin version, and, as it were, to sit in judgment on the copies of the Scriptures which are now scattered throughout the whole world; and, inasmuch as they differ from one another, you would have me decide which of them agree with the Greek original. The labour is one of love, but at the same time both perilous and presumptuous; for in judging others I must be content to be judged by all; and how can I dare to change the language of the world in its hoary old age, and carry it back to the early days of its infancy? Is there a man, learned or unlearned, who will not, when he takes the volume into his hands, and perceives that what he reads does not suit his settled tastes, break out immediately into violent language, and call me a forger and a profane person for having the audacity to add anything to the ancient books, or to make any changes or corrections therein? Now there are two consoling reflections which enable me to bear the odium—in the first place, the command is given by you who are the supreme bishop; and secondly, even on the showing of those who revile us, readings at variance with the early copies cannot be right. For if we are to pin our faith to the Latin texts, it is for our opponents to tell us which; for there are almost as many forms of texts as there are copies. If, on the other hand, we are to glean the truth from a comparison of many, why not go back to the original Greek and correct the mistakes introduced by inaccurate translators, and the blundering alterations of confident but ignorant critics, and, further, all that has been inserted or changed by copyists more asleep than awake?

I am not discussing the Old Testament, which was turned into Greek by the Seventy elders, and has reached us by a descent of three steps. I do not ask what Aquila and Symmachus think, or why Theodotion takes a middle course between the ancients and the moderns. I am willing to let that be the true translation which had apostolic approval. I am now speaking of the New Testament. This was undoubtedly composed in Greek, with the exception of the work of Matthew the Apostle, who was the first to commit to writing the Gospel of Christ, and who published his work in Judæa in Hebrew characters. We must confess that as we have it in our language it is marked by discrepancies, and now that the stream is distributed into different channels we must go back to the fountainhead. I pass over those manuscripts which are associated with the names of Lucian and Hesychius, and the authority of which is perversely maintained by a handful of disputatious persons. It is obvious that these writers could not amend anything in the Old Testament after the labours of the Seventy; and it was useless to correct the New, for versions of Scripture which already exist in the languages of many nations show that their additions are false. I therefore promise in this short Preface the four Gospels only, which are to be taken in the following order, Matthew, Mark, Luke, John, as they have been revised by a comparison of the Greek manuscripts. Only early ones have been used. But to avoid any great divergences from the Latin which we are accustomed to read, I have used my pen with some restraint, and while I have corrected only such passages as seemed to convey a different meaning, I have allowed the rest to remain as they are.End of Quote”

This is the Latin of the original document.




SCRIPTURARUM THESAURUS, quo salvificus nuntius a Deo hominibus datus continetur — ait enim recte s. Augustinus: “ de illa civitate unde peregrinamur, litterae nobis venerunt: ipsae sunt... quae nos hortantur ut bene vivamus ” (Enarr. in ps. XC, s. 2,1: PL 37, 1159) — ab Ecclesia merito semper summo in honore est habitus singularique diligentia custoditus. Quae quidem ab ipsis initiis suis numquam desiit curare, ut populus christianus quam amplissima frueretur facultate Dei verbum percipiendi, praesertim in sacra Liturgia, in qua celebranda “ maximum est sacrae Scripturae momentum ” (Conc. Vat. II, Const. Sacros. Conc., n. 24).

Ecclesia ergo in partibus occidentalibus illam ceteris versionibus anteposuit, quae Vulgata solet appellari quaeque maximam partem a s. Hieronymo, doctore praeclaro, confecta, “ tot saeculorum usu in ipsa Ecclesia probata ” est (Conc. Trid., sess. IV; Enchir. Bibl., n. 21). Tam egregiae existimationi documento est etiam cura eius textum ad criticam rationem apparandi, ac quidem per editionem, quae secundum altiorem doctrinam adhuc concinnatur a monachis Abbatiae S. Hieronymi in Urbe, a Pio XI, Decessore Nostro fel. rec., ad hoc institutae (Const. Apost. Inter praecipuas, 15 Iun. 1933; A.A.S. XXVI, 1934, pp. 85 ss.).

Aetate autem nostra Concilium Vaticanum II, honorem confirmans editioni illi, quam Vulgatam vocant, tributum (Const. Dei verbum, n. 22), atque eo contendens, ut in Liturgia Horarum facilior esset intellectus Psalterii, statuit, ut huius recognoscendi opus, feliciter inchoatum, “ quamprimum perduceretur ad finem, respectu habito latinitatis christianae necnon totius traditionis Ecclesiae ” (Const. Sacros. Conc., n. 91).

His omnibus Paulus Vl, Decessor Noster rec. mem., motus est, ut antequam eidem Concilio finis imponeretur, id est die XXIX mensis Novembris anno MCMLXV, peculiarem Pontificiam Commissionem constitueret, cuius esset universalis eiusdem Synodi iussum perficere atque omnes Sacrae Scripturae libros recognoscere, ut Ecclesia praedita esset editione Latina, quam progredientia studia biblica postularent quaeque potissimum rei liturgicae inserviret.

In qua recognitione efficienda “ ad verbum ratio habita est veteris textus editionis Vulgatae, ubi videlicet primigenii textus accurate referuntur, quales in hodiernis editionibus, ad criticam rationem exactis, referuntur; prudenter vero ille est emendatus, ubi de iis deflectit vel minus recte eosdem interpretatur. Quam ob rem Latinitas biblica christiana est adhibita, ita ut aequa aestimatio traditionis cum iustis postulationibus artis criticae, his temporibus vigentis, temperaretur ” (cfr. Alloc. Pauli VI, 23 Dec. 1966; A.A.S. LIX, 1967, pp. 53 s.).

Textus, ex hac ipsa recognitione exortus, quae quidem impensior fuit in quibusdam libris Veteris Testamenti, quibus s. Hieronymus manus non admovit, ab anno MCMLXIX ad annum MCMLXXVII seiunctis voluminibus est editus, nunc vero editione “ typica ”, uno volumine comprehensa, proponitur. Haec Nova Vulgata editio etiam huiusmodi esse poterit, ut ad eam versiones vulgares referantur, quae usui liturgico et pastorali destinantur; atque, ut verbis utamur Pauli VI, Decessoris Nostri, “ cogitare licet eam certum quoddam fundamentum esse, in quo studia biblica... innitantur, maxime ubi bibliothecae, specialibus disciplinis patentes, difficilius consuli possunt et congruentium studiorum diffusio est impeditior ” (cfr. Alloc., 22 Dec. 1977; cfr. diarium L'Osservatore Romano, 23 Dec. 1977, p. 1).

Praeteritis temporibus Ecclesia arbitrabatur veterem Vulgatam editionem sufficere atque ad verbum Dei populo christiano impertiendum affatim valere: quod quidem eo satius iam efficere poterit haec Nova Vulgata editio.

Itaque opus, quod Paulus VI vehementer optavit neque ad finem absolutum potuit videre, quod Ioannes Paulus I studiosa voluntate est prosecutus, qui Pentateuchi libros, a praedicta Pontificia Commissione recognitos, sacrorum Antistitibus in urbem “ Puebla ” congressuris muneri mittere statuerat quodque Nosmet ipsi una cum multis ex orbe catholico valde exspectavimus, typis excusum Ecclesiae iam tradere gaudemus.

Quae cum ita sint, Nos harum Litterarum vi Novam Vulgatam Bibliorum Sacrorum editionem “ typicam ” declaramus et promulgamus, praesertim in sacra Liturgia utendam, sed et aliis rebus, ut diximus, accommodatam.

Volumus denique, ut haec Constitutio Nostra firma et efficax semper sit et ab omnibus, ad quos pertinet, religiose servetur, contrariis quibuslibet nihil obstantibus.

Datum Romae, apud S. Petrum, die XXV mensis APRILIS in festo s. Marci Evangelistae, anno MCMLXXIX, Pontificatus Nostri primo.   IOANNES PAULUS PP. II


Quoniam sollicitudo pastoralis vera est causa, qua Ecclesia movetur ut id quod fideliter tradit, renovet, Pius XII mente percipiens tempus advenisse ut in Breviario Romano, a sancto Pio V, eius decessore, edito, pro Psalterio Gallicano aliud substitueretur, concessit ut, sive in privata sive in publica recitatione nova interpretatio, a Pontificii Instituti Biblici professoribus confecta, adhiberetur. Quam deliberationem his verbis explicavit: “ ut plenius in dies fidelibus pateat Sacrarum Litterarum sensus a Spiritu Sancto inspirante datus et hagiographi calamo expressus, quemadmodum in Encyclicis Litteris Divino afflante Spiritu haud ita multo ante exposuimus ”.

Pius XII sine dubio haud ignoravit “ Vulgatam quae dicitur interpretationem arctissime esse cum Sanctorum Patrum scriptis Doctorumque explanationibus conexam, eandemque longo saeculorum usu summam in Ecclesia nactam esse auctoritatem ”, sed prorsus etiam conscius fuit huius veritatis: “ latinae huius interpretationis obscuritates mendaque, a s. Hieronymo neutiquam expuncta, aetate recentiore idcirco magis magisque manifesta oculis occurrerunt, quod antiquarum linguarum, imprimisque Hebraicae, cognitio admodum profecit, quod interpretandi ars perfectior evasit, quod metricae denique ac rhythmicae sermonum orientalium leges altius fuere investigatae, et ‘criticae textualis' quae dicitur, normae clarius perspectae sunt ”.

Concilium Vaticanum II huiusmodi impulsiones in se recepit iisque obsecundavit, eas ad illum effectum adducens, quem tempora iam sinebant. Etenim hinc affirmavit: “ Maximum est Sacrae Scripturae momentum in Liturgia celebranda. Ex ea enim lectiones leguntur et in homilia explicantur, psalmi canuntur, atque ex eius afflatu instinctuque preces, orationes et carmina liturgica effusa sunt, et ex ea significationem suam, actiones et signa accipiunt. Unde ad procurandam sacrae Liturgiae instaurationem, progressum et aptationem, oportet ut promoveatur ille suavis et vivus Sacrae Scripturae affectus, quem testatur venerabilis rituum cum orientalium tum occidentalium traditio ”. Illinc haec congruenter statuit: “ Opus recognitionis Psalterii, feliciter inchoatum, quamprimum perducatur ad finem, respectu habito latinitatis christianae, usus liturgici etiam in cantu, necnon totius traditionis latinae Ecclesiae ”.

Paulus VI sine mora, cum adhuc celebraretur Concilium, anno 1964 ineunte, Coetum peritorum nominavit, obnoxium Concilio ad exsequendam Constitutionem de Sacra Liturgia, qui optatam Psalterii emendationem statim est aggressus.

Die 29 mensis Novembris anno 1965 praedictus Summus Pontifex Paulus VI Pontificiam Commissionem pro Nova Vulgata Bibliorum editione instituit, cui Augustinus Cardinalis Bea praefuit; in quam exeunte anno 1967 Coetus pro Psalterio est insertus.

In allocutione, quam die 23 Decembris 1966 habuit, Summus Pontifex consilium de Nova Vulgata editione apparanda his verbis exposuit: “ Haec editio postulatur progressione studiorum biblicorum et necessitate tribuendi Ecclesiae et mundo Sacrae Scripturae textum novum, auctoritate praeditum. Cogitatur de textu, in quo Vulgata editio Hieronymiana ad verbum exprimitur, ubi textum primigenium accurate exhibet, qualis in hodiernis editionibus, scientifica, ut aiunt, ratione confectis, continetur; prudenter vero emendabitur, ubi ab eo deflectit vel eum minus recte interpretatur, adhibita lingua Latinitatis biblicae christianae, ita ut respectus traditionis temperetur cum postulatis criticis aetatis nostrae. In Liturgiam ergo Latinam textus inducetur unicus, qui, ad scientiam quod attinet, impugnari non possit quique traditioni, disciplinae hermeneuticae ac sermoni christiano sit consentaneus. Qui textus erit etiam huiusmodi ut ad eum versiones vulgares referantur ”.

Die 10 Augusti 1969 Liber Psalmorum est editus, qui in Liturgia Horarum in locum versionis Pianae, quae anno 1945 prodierat, est substitutus. Pontificia Commissio pro Nova Vulgata Bibliorum editione annis 1970 et 1971, pro more Typis Polyglottis Vaticanis, totum Novum Testamentum tribus voluminibus edidit.

Moderatio Commissionis pro Nova Vulgata Bibliorum editione die 3 Iulii 1971 Eduardo Schick, Episcopo Fuldensi, est credita. Commissio, paene tota e novis constans sodalibus, opus emendationis ad totum Vetus Testamentum transtulit textumque ita confectum annis 1976 et 1977 quattuor voluminibus edidit.

Die 26 Octobris 1977 Paulo VI postremum volumen, a Commissione paratum, est propositum. In sermone, quem paulo post ad Patrum Cardinalium Collegium habuit, affirmavit opus, ad finem perductum, esse eventum, “ cuius significatio et momentum omnem terminum temporis egrederetur ”; et addidit: “ Textus magna ex parte, ut fieri potuit, in editiones liturgicas librorum, hisce annis editorum, transiit, atque etiam in sacris sollemnibus, quibus praesidemus, adhiberi consuevit.

Cogitare libet textum certum esse fundamentum, in quo studia biblica dilectissimi cleri innitantur, maxime ubi bibliothecae, specialibus disciplinis patentes, difficilius consuli possunt et congruentium studiorum diffusio est impeditior. Ut autem toto textu, qui nunc in seiunctas editiones est divisus, omnes valeant uti, is in unicam editionem eamque amplam, elegantem, habilem, sacro Libro dignam, historicam propter eiusmodi eventum colligetur. Coetus, ad hoc institutus, iam ad inceptum perficiendum incumbit ”.

Post brevem Pontificatum Ioannis Pauli I, Summus Pontifex Ioannes Paulus II die 25 Aprilis 1979 per Constitutionem Apostolicam, a verbis “ Scripturarum thesaurus ” incipientem, Novae Vulgatae Bibliorum Sacrorum editionem “ typicam ” declaravit et promulgavit..

Oportet quidem significare editionem illam typicam non ad amussim convenire cum editione voluminum seiunctorum, quia, ut liquet, Commissio rationem ducere debebat animadversionum, quae interea a multis ad eam missae erant, secundum methodum, iam in praeparandis singulis libris servatam, qui “ pro manuscripto ” antea ad cunctos studiosos, etiam non catholicos, erant perlati.

In hanc alteram quoque editionem typicam, debito permissu obtento, quaedam retractationes sunt relatae, quas perspicuitas textus et uniformitas postulabant.


Lectorem ad introductiones peculiares, ad quas res pertinent, remittimus, ut criteria cognoscat, quae Commissio in emendandis libris est secuta; normae vero generales, quas Commissio quoad versionem et linguam observabat, hae fuerunt:

1. Religiose servanda est littera Vulgatae versionis   s. Hieronymi quoties haec sensum textus primigenii fideliter reddit et facile intellegitur, nec ansam praebet ad eum minus recte intellegendum vel perperam interpretandum.

2. Si quando tamen vel in commentariis s. Hieronymi, ut non raro accidit, vel apud ss. Patres, vel in Vetere Latina versione textus primigenius verbis magis accommodatis et claris redditur quam in Vulgata editione, tunc hi modi eligendi esse videntur.

3. In vocabulis se ligendis et in sensu textus primigenii Latine exprimendo, debito modo ratio habenda est etiam traditionis exegeticae sive Patrum sive Magisterii Ecclesiae, ita ut nova recensio Vulgatae fideliter reddat sensum “ quem tenuit et tenet sancta Mater Ecclesia ”. Cavendum tamen omnino erit ne in vertendos textus Veteris Testamenti inferantur doctrinae Novi Testamenti; item ne in textus Novi Testamenti inducantur “ explicitationes ” traditionis serioris. Ex altera tamen parte, versio singulorum textuum talis sit ut doctrina Novi Testamenti vel traditionis ecclesiasticae facile cum ea componi possit.

4. Ad “ explicitationes ” quod attinet, quae sive in versione LXX Interpretum, sive in Vetere Latina, sive etiam apud s. Hieronymum haud raro inveniuntur, praesertim de Messianismo, in iis diiudicandis norma textus primigenii servetur, et versio ad regulam praecedentis commatis (n. 3) fiat. Semper autem caveatur ne libro alicui vel aetati plus tribuatur quam quod revera habuit, ita ut germanus progressus revelationis perspiciatur. Quod si agatur de textibus, qui decursu temporum realem progressionem habuerunt, in iis vertendis ea vocabula seligantur quae eiusmodi progressioni excipiendae sint apta.

5. In libris vel textibus poëticis Latine reddendis ratio est habenda rhythmi et sonori accentus; vitentur omnino hiatus, cacophoniae, vitiosae verborum consociationes, cetera eiusmodi. Ratio scilicet est habenda usus textuum, qui fit in Liturgia, sive in recitatione sive in cantu.

6. Idem verbum seu vocabulum Hebraicum vel Graecum non idem omnino verbum Latinum exposcit nec patitur; eligendum igitur est verbum homologum, quod contextus requirit, vel pressius verborum significationi respondet. Quod dicendum est etiam de notissimis illis hesed (gratia, misericordia, benignitas), qâhâl (coetus, conventus, ecclesia), berît (foedus, testamentum), rûah (ventus, halitus, animus), quae varias significationes habere possunt.

7. Ad morphologiam et ad syntaxin et stilum quod attinet, lingua Latina, qua Nova Vulgata utitur, similis erit linguae christianae antiquae. Ideo omnia vocabula christianae Latinitatis servanda sunt, licet aetate classica aliam significationem habuerint, e. g. confiteri, elevare, iubilare, humiliare, oratio, passio, concupiscentia, gratia, iustitia, salus etc.

Constructiones syntacticae admittuntur, quas auctores aetatis classicae repudiabant, e.g. quod (vel quia, rarissime quoniam) post verba sentiendi et dicendi, loco accusativi cum infinitivo. Regula Latinitatis christianae servanda est etiam in usu particularum (praepositionum et coniunctionum) et pronominum, prae omnibus cauto ut fideliter reddatur sensus textus primigenii.

8. Huc pertinent haud pauci Hebraismi, qui saepissime occurrunt apud auctores christianos praesertim in Vulgata et in Vetere Latina versione. Difficile videtur rem “ a priori “ definire. Universe dici potest quod si agitur de meris Hebraismis, qui Latinitatem undique offendunt vel sunt Latine parum intellegibiles vel obscuri, tunc manifeste corrigendi sunt. Semitismi ut “ domus sanctitatis ”, “ via iustitiae ”, “ filius perditionis ”, “ canticum canticorum ”, “ in pace ”, “ in sanctitate ”, “ in iustitia ”, “ ante faciem ”, maiore cum benevolentia diiudicandi videntur; considerandus est enim in singulis casibus cum usus Latinitatis christianae proprius, tum genus dicendi vulgare, nec praetermittenda videtur consuetudo hominum nostrae aetatis eorumque percipiendi facilitas.

9. Quod ad nomina propria personarum et locorum attinet, opera est data, praesertim in hac altera editione, ut saltem in eodem libro eademque significatione uniformitas servaretur, praelato, ut patet, scribendi modo certiore aut, in re dubia, editionis Xystinae–Clementinae ratione expressa, quae propius accedit ad formam Graecam, quae, ad hoc quod pertinet, est textu Masoretico antiquior.

Orthographia, attento fine liturgico Novae Vulgatae editionis, qui imprimis perspicuitatem exposcit, non sequitur varietatem exemplarium manu scriptorum, sed usum, qui hac aetate magis invaluit; qua in re studium est positum in uniformitate.

Interpunctioni, quae potius practicas quasdam rationes sequitur, est propositum ut sive lectioni sive interpretationi sit adiumento, cum textus sit huiusmodi ut “ ad eum versiones vulgares referantur ”.

In Nova Vulgata editione idem ordo librorum servatur, qui proprius est editionis Xystinae–Clementinae. Ordo autem numerorum capitum et versiculorurn conformatus est numerandi rationi, quae in quibusque textibus primigeniis invenitur. In Psalterio ergo ordo textus Masoreticí servatur, ordine Vulgatae editionis intra parentheses posito. Textus denique poetici secundum ordinem versuum sunt typographice dispositi, ratione, ut decet, habita necessitatum Liturgiae Horarum.

EDUARDUS SCHICK eps. Praeses Pontificiae Commissionis pro Nova Vulgata edizione


Ut iudicari possit de recognitione, publico usui in Ecclesia destinatae, Veteris Vulgatae editionis, expedit de modo exponere, qui ad emendandos quosdam libros Sacrae Scripturae necessarius est visus, necnon de peculiaribus quaestionibus, quae ortae sunt, ac de earum solutione.


In arduo emendandi PENTATEUCHUM opere Pontificia Commissio pro Nova Vulgata Bibliorum editione secuta est s. Hieronymi exemplum, qui sic ad Desiderium scripsit: “ Sicubi tibi in translatione videor errare, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule... Nunc te precor, Desideri carissime, ut qui tantum opus me subire fecisti, et a Genesi exordium capere, orationibus iuves, quo possim eodem spiritu, quo scripti sunt libri, in Latinum eos transferre sermonem ”.

Magnus Doctor, Damasi Papae mandato, Pentateuchum inter 398–405 ex ipsa “Hebraica veritate” Latina voce reddidit, quae simplicitate, fidelitate et elegantia generatim excellit.

Tamquam norma sumptus est Textus Masoreticus (= TM), critice editus in Bibliis Hebraicis Stutgardiensibus. Si a textu Masoretico interdum recessimus, in notis criticis rationem emendationis protulimus.

Sed etiam ad LXX Interpretum Graecam versionem (= Gr) spectatum est pro antiquitate eiusque acceptione apud Christianos sermonis Graeci. Huius autem versionis illam adhibuimus editionem, quam critice paravit Alfredus Rahlfs, quaeque Stutgardiae anno 1962 edita est. Haec editio, maxima ex parte solis codicibus B S A nixa, etiam Origenis et Luciani recensiones aliosque fontes minores admittit.

Perpensae quoque et adhibitae sunt antiquae versiones Aramaica, seu quam vocant Targum (= Targ), Syriaca (= Syr), Aquilae (= Aq), Symmachi (= Sym) et Theodotionis (= Theod).

Textus Latinus invenitur in Bibliis Sacris iuxta Vulgatam Versionem (= Vg) a Societate Biblica Virtembergensi, Stutgardiae 1969 editis, quam R. Weber recensuit adiuvantibus B. Fischer, I. Gribomont, H. F. D. Sparks, W. Thiele (= ed. critica).

In recensendo Pentateucho normas generales secuti sumus, unde Vulgatae editionis textum tunc tantum emendavimus, cum validae rationes sive criticae textualis sive scientiae philologae id postulare viderentur. Attamen huiusmodi emendationes ita factae sunt, ut novae elocutiones cum lingua Latina Vulgatae editionis concinerent eiusque veluti colorem ac stilum conservarent. Maximas ergo partes venerandae Vulgatae traditioni tribuimus in qua summe eminent libri Pentateuchi, excepto Levitico. Vulgatae verba, ubicumque textum Hebraicum fideliter reddunt, etiam quoad sensum tantum, ibi servata sunt; sin autem, congrua elegimus vocabula, quae in aliis libris Veteris et Novi Testamenti occurrunt.

Item eadem vocabula Latina generatim servata sunt pro quibusdam typicis vocibus Hebraicis, e. g. miskkþn = “ habitaculum ”, ’ohel mo‘Þd = “ tabernaculum conventus “, terûmþh = “ primitiva ”, ‰uqqþh = “ praeceptum ” (non “ caeremoniae ”), mi™wþh = “ mandatum ” (non “ praeceptum ”) etc. Conservati etiam sunt semitismi qui dicuntur, e. g. “ cornu salutis ”, “ Deus iustitiae ”, “ semen ” (= posteritas), “ locutus est Dominus dicens ” etc.; sic etiam nomina propria Hebraica, e. g. Meriba, Massa, Mosoch, Misar etc. servata sunt.

Peculiaris difficultas oritur ex libris THOBIS et IUDITH, quorum videlicet textus in Vulgata nulli plane respondet textui primigeniae linguae ac valde quidem distat ab eo, qui in recentioribus Bibliorum Sacrorum editionibus invenitur.

Etenim primigenia librorum Thobis et Iudith scriptio interiit, eosque ambos ipse sanctus Hieronymus sine magno negotio convertit: “ unius diei laborem arripui ”; “ huic libro unam lucubratiunculam dedi magis sensum e sensu quam ex verbo verbum transferens ”. Revera interpretatio libri Thobis ab Hieronymo confecta admodum discrepat a lectione LXX Interpretum (codd. AB), quae et ipsa vicissim brevior est quam codicis Sinaitici, quem hodie proximum esse arbitrantur primigeniae scriptioni. Sed Vetus Latina propius accedit ad codicis Sinaitici textum. Libri Iudith lectio Graeca bene exhibetur tribus in praecipuis formis: BAS; mss 19.108; ms 58 (similis Veteri Latinae ac Syriaco).

Cum igitur Summus Pontifex permisisset ut in Novam Vulgatam induceretur etiam textus apud recentiores editiones adhibitus (Audientia 30 Martii 1968), Pontificia Commissio fontes elegit secundum lectionem Veteris Latinae censuitque utendum codice Vercellensi XXII (saec. X) pro libro Thobis et codice Bernensi (saec. X) pro libro Iudith, quos autem contulit diligenter antea cum codicibus Latinis et Graecis proprio loco descriptis.

Liber ESTHER in Ecclesia legitur secundum duas formas canonicas. Textus Hebraicus a s. Hieronymo translatus exstat in editione Vulgata in Est 1, 1-10,3. Textus Graecus non est simplex versio, sed retractatio libri Hebraici, largiter aucta et etiam partim transformata. Partes, quae in libro Hebraico desunt, s. Hieronymus addidit post versionem textus Hebraici (in Vulgata 10, 4–16, 24). Editio Graeca condicioni Iudaeorum in diaspora degentium aptata est, ut apparet in transformato decreto regio Mardochaei (8, 12 et 8, 12u-cc = Vulgata 16, 17-24). Huic mutationi congruit in versione Vetere Latina textus Graeci omissio pugnae (9, 1-2.5-19). In hac omissione et aliis lectionibus variantibus, in quibus distat a textu manu scriptis Graecis tradito, versio Vetus Latina textum Graecum primigenium conservavit. Textus autem Graecus in exemplaribus manu scriptis Graecis traditus (exceptis paucis exemplaribus manu scriptis sic dictis Lucianeis) secundum subscriptionem (10, 31 = Vulgata 11, 1) est opus Lysimachi (filii Ptolemaei Hierosolymitani), qui textum Graecum textui Hebraico assimilavit supplens omissiones. Haec est subscriptio: “ Anno quarto, regnantibus Ptolemaeo et Cleopatra, attulerunt Dositheus, qui se sacerdotem et levitici generis ferebat, et Ptolemaeus filius eius hanc epistulam Phurim, quam dixerunt esse (genuinam) et interpretatum esse Lysimachum Ptolemaei filium in Ierusalem ”. Versioni textus Hebraici inseruntur additiones et aliae quaedam discrepantiae editionis Graecae (= II), quae sunt maioris momenti, in locis eis convenientibus. Numeratio harum partium fit litteris post numeros positis. Versio autem supponit textum versionis Veteris Latinae, exceptis duobus decretis regiis (3, 13a–g; 8, 12a-cc), in quibus interpretes difficile idioma rhetoricum non plene intellexerunt et quae Lysimachus fere solum in 8, 12y mutavit, pro die decima quarta Adar secundum editionem Hebraicam diem decimam tertiam ponens; in 3, 13f autem conservavit diem decimam quartam, quia iam suo tempore in textu Hebraico (3, 7) dies caedi Iudaeorum assignatus exciderat. Auctor Graecus diem decimam tertiam Adar in diem decimam quartam mutavit, quia secundum illum dies excidio destinatus iam ut dies festus celebrandus est (8, 12z-aa) et decreto regio (8, 12cc) pugna est impedita.

In PSALTERIO recognoscendo normae generales, quae in emendanda Vulgata editione obtinent, accuratius definitae sunt et accommodatae, respectu habito peculiaris indolis Psalterii, quod est textus poeticus, saepe difficilis, interdum minus recte traditus, a s. Hieronymo non conversus in Latinum sed solum correctus, denique ex diuturno saeculorum usu in sacra Liturgia cotidie adhibitus.

Ad hasce singillatim normas opus est directum:

1) Textus Psalterii Vulgatae editionis (Psalterium Gallicanum, quod dicitur) servatus est, dummodo Textum Masoreticum (TM) recte, quamvis verbum e verbo materiali quadam ratione exprimens, redderet.

2) Emendata est Vulgata editio, ubi non congruebat cum TM, qui maximam fidem haberet atque, respectu contextae orationis, optimus esse videretur.

3) Quoties TM apparebat vel videbatur esse corruptus, et versio LXX Interpretum (quam Vulgata editio est secuta) putari poterat quasi certum sensus primitivi testimonium, lectio versionis LXX Interpretum (atque adeo etiam editionis Vulgatae) est accepta.

4) Cum TM intellegi nequibat (sive quod erat corruptus, sive quod nobis facultas iam est adempta eum interpretandi) atque undique colligi poterat LXX Interpretes et auctores Vulgatae editionis eum esse late interpretatos, ita tamen ut eorum versio cum contextu orationis conveniret, eiusmodi interpretatio est inducta, quamvis non esset satis perspicua (veluti in Pss 8, 2c-3a; 9, 7; 16, 3-4; 17, 13; 58, 9-10; 141, 7).

5) Cum TM corruptus apparebat et neque versio LXX Interpretum neque Vulgata editio lectionem probandam exhibebant, textus est emendatus ea ratione, ut a tcxtu Hebraico consonantico minimum deflecteret atque aptam praeberet significationem.

6) Non receptae sunt textus emendationes, quibus hic solum “ melior ” efficeretur, atque tantum exceptionis in modum verbo Hebraico vis, ex alia lingua Semitica deprompta, est subiecta, quod, in peculiari illo orationis contextu, lectionem magis idoneam exhibet.

7) Epitheta et appellationes Dei, veluti “ Rupes ”, “ Petra ”, ex usu exemplorum Graecorum Latinorumque vocabulis sunt reddita, cuius modi sunt “ Refugium ”, “ locus munitus ”, vel “ Praesidium ”, “ Adiutor ”, prout contextus verborum postulabat.

Ad linguam Latinam quod attinet, servatum est illud orationis genus, quod Vulgatae Sacrorum Bibliorum editionis peculiare et proprium esse cognoscitur. Est enim diuturno Ecclesiae usu probatum et, licet animum ab elegantiis oratoriis alienum eorum testetur, qui, verbum e verbo exprimentes, Graeca exempla in Latinum converterunt, est tamen sanum, candidum, significans et eiusmodi, ut minus ingenium quam ipsum cor hominis suaviter tangat.

Hae igitur proprietates praecipuae linguae Latinae biblicae, quae data opera est condiscenda (eius enim difficultates non facile evincat, qui solum ad linguam Latinam in scholis, ut fert consuetudo, incubuerit), in Nova Vulgata editione reperiuntur:

1) Thesaurus verborum saepe peculiarem omnino indolem praefert. Occurrunt enim:

a) vocabula Latina, quibus auctores ethnici, quod sciamus, non usi sunt, et quae potius ad vulgarem linguae Latinae rationem pertinere videntur, veluti: ablactare, approximare, contribulare, elongare (cuius verbi temporalis usus est et transitivus et intransitivus), fiducialiter, glorificare, humiliare, magnificare, subsannare, superexaltare, supersperare.

b) Alia verba Latina in sacris Bibliis novam vim acceperunt ex nova religione novoque pietatis sensu inductis. Cuius generis sunt: adinventio, calumnia, confiteri, eructare, iniustitia, iustitia, misericordia, susceptor, sustinere, veritas, testamentum.

c) Non pauca vocabula e Graeco sunt recepta, quamvis interdum vox Latina esset in promptu, veluti diabolus (i. e. calumniator), erodius (i. e. ardea), neomenia (i.e. nova luna), nycticorax (i.e. bubo), scandalum (i. e. offendiculum), synagoga (i. e. coetus); memoratu digna sunt verba christi et ecclesiae (quae idem valent atque unctus et conventus); quae quidem vocabula, utpote cum apud LXX Interpretes inveniantur, vim habent christianae aetati anteriorem, quae in Latinum transiit (cfr. Ps 26, 5 “ ecclesia malignantium ”; Ps 105, 15: “ christos meos ”). Locutiones quoque singulares huc pertinent, veluti “ in idipsum ” (omissis testo in greco i. e. una, simul).

d) Verba, quae ex Hebraeo sunt hausta, facile dignoscuntur. Asper autem ille Hebraismus, ex quo loco neutri generis ponitur femininum, non est receptus (cfr. Ps 27, 4, Vulg.: “ unam petii a Domino, hanc requiram ”; Nova Vulg.: “ Unum petii a Domino, hoc requiram ”).

Vocabula igitur, quae in Novo Psalterio continentur, e verborum thesauro Sacrae Scripturae, et maxime ipsius Psalterii, sunt deprompta, perpaucis exceptis, quae tamen in Latinitate christiana sunt usitata (e. g.: Ps 2, 7: “ decretum ”). Praeterea, ut grammatici sciunt, in lingua Latina posterioris aetatis sub quibusdam Psalterii vocibus est subiecta sententia, quae haud necessario iis inerat in christiana antiquitate; cuius modi sunt: anima, exaudire, meditari.

2) Non paucae proprietates sunt servatae, quae ad structuram verborum seu syntaxin spectant; e quarum genere sunt: nominativus extra structuram enuntiati positus; cfr. Ps 18, 31: “ Deus impolluta via eius ” (i. e. Dei via impolluta est); Ps 126, 1: “ In convertendo Dominus captivitatem Sion ”; genetivus auctivus, ut “ caelum caelorum ”, “ saeculum saeculi ”; genetivus qualitatis, qui multo magis frequentatur quam in communi lingua Latina, e. g. Ps 78, 54: “ fines sanctificationis ”; geminus accusativus cum verbis dandi et ponendi, ut in Ps 2, 8: “ dabo tibi gentes hereditatem tuam ”; Ps 18, 12: “ posuit tenebras latibulum suum ”; vocula “ in ” cum ablativo, qua significatur instrumentum, modus, causa, ut in Ps 15, 3: “ non egit dolum in lingua sua ”; item vocula “ et ”, quae non solum est copulativa, sed etiam multiplicem habet vim e contexta oratione colligendam (causalem, explanatoriam, adversativam, consecutivam etc.); ellipsis verbi “ esse ”, quae ex imitatione Hebraeorum multo crebrius obtinet quam in communi sermone Latino; locutiones adverbiales, i. e. usus verbi temporalis loco adverbii, e. g. Ps 126, 3: “ magnificavit Dominus facere nobiscum ” (quod idem valet ac: Dominus magnifice fecit nobiscum); comparativus, qui positivo addita vocula “ prae ” vel “ super ” efficitur; item superlativus, qui significatur positivo et verbo “ nimis ” (i.e. valde); infinitivus finalis, e. g. Ps 96, 13: “ quoniam venit iudicare terram ”; vox ipsa “ quoniam ”, quae saepe est tantum particula affirmans, qua enuntiatum primarium inducitur.

Pernota est difficultas pertinens ad usum temporum, qui, ut in Vulgata (et apud LXX Interpretes) invenitur, saepe nostrae cogitandi rationi obnititur. Servatum est perfectum (quamvis nonnullis tempus praesens aptius esse videretur), cum ei vis perfecti praesentis, quod dicitur, aut vis gnomica tribui poterat.

Addendum est Vulgatae locutiones praepositionales (i. e. quae ex imitatione Hebraeorum e praepositione et nomine, loco unius praepositionis, constant), tunc solum mutatas esse, cum ad res inanimas referrentur, quod asperum quiddam sonarent, veluti “ ante faciem venti ” (i. e. ante ventum); quodsi de personis agebatur, non improbandus hic usus est visus.

Nec receptus est e Vulgata Hebraismus, ex quo in enuntiato relativo supervacaneum ponitur pronomen demonstrativum, e. g. Ps 68, 17: “ Mons, in quo beneplacitum est Deo habitare in eo ”.

Liquet in locis, novam exhibentibus interpretationem, multum operae eo esse collatum, ut sive quoad vocabula, sive quoad syntaxin, sive quoad stilum ea cum Vulgata congrueret. Quemadmodum studiosi probe noverunt, in Vulgata haud raro contingit, ut idem verbum Hebraicum non uno modo, varietatis causa, reddatur Latine. Quem morem minus secuti, annisi sumus, ut constans esset eiusdem verbi Hebraici Latina interpretatio, non ita tamen, ut ea re quasi lege devinciremur.

 3) Est denique memorandum in vertendis et eligendis vocabulis Latinis rationem, ut patet, accurate ductam esse locorum ac textuum parallelorum atque etiam figurarum poeticarum, maxime chiasmi, e. g.:

Ps 5, 10-11. Versus chiasmi in modum sunt dispositi: 10a-11b; 10-11a.

Quod attinet ad Ps 5, 10, cfr. Eccli 12, 15.

Ps 7, 13a, cfr. Dt 32, 41.

Ps 24, 4b: 4c. Animadverte parallelismum, qui refertur ad Ex 20, 7 (bis); Dt 5, 11.

Ps 41, 10b, cfr. Io 13, 18.

Ps 45, 14b. Ita est in Itala.

Ps 45, 5a, cfr. 2 Reg 9, 18.

Ps 64, 7b, cfr. Ps 5, 10.

Ps 115, 17, cfr. Ps 94, 17, ad verbum ‘silentii’' quod attinet.

Ps 116, 11, ubi scriptum est ‘trepidatione’, cfr. Ps 31, 23.

Ps 132, 17-18. Animadverte chiasmum: 17a-18b; 17b–18a.

Ps 148, 8. Verba chiasmi in modum sunt collocata, ita ut eorum vis et momentum appareant: ignis, grando || nix, fumus. Vox Hebraica qîtôr reddita est verbo ‘fumi’, quod, propter parallelismum, congruit cum igne, eo vel magis quod ipsum verbum eiusque etymon in lingua Hebraica (cfr. Gn 19, 28) et in ceteris sermonibus Semiticis numquam vim habent ‘nebulae’, sed solum ‘fumi’, ex igne vel ture exorti.

Textus libri ECCLESIASTICI, seu SIRACIDIS, praeter versionem Veteris Latinae, tribus quoque his praecipuis, quae sequuntur, formis ad nos pervenit:

a) Graeca prior (Gr I = textus codicum maiusculorum, qui brevior est); Graeca altera (Gr II = textus codicum minusculorum, qui amplior est);

b) Hebraica (H = fragmenta maiora Genizae Memphidis; fragmenta minora Qumran et Masada; testimonia, quae apud auctores Iudaicos inveniuntur);

c) Syriaca (Syr), quae translatio est e textu Hebraico ac, praeter Veterem Latinam, maiore auctoritate gaudet quam ceterae antiquae versiones.

Nulla autem ex dictis formis directe a primigenio textu procedit; immo nec H nec Syr integre ad nos pervenerunt. Propterea nulla ex ipsis prae ceteris magis valere aut eminentiore auctoritate pollere, sed unaquaeque seorsim exstare atque per se ipsa solum modo expendenda esse videtur.

Quibus omnibus spectatis, consequitur ut minime effici possit — nec fieri umquam poterat — quaelibet textus primigenii critica instauratio. Hoc unum igitur faciendum putavimus: Latinam (La) scilicet versionem suscipere quasi normam, seu quasi textum sui iuris, eamque recognoscere iuxta quidem principia pro Nova Vulgata decreta, absque tamen necessitate eam plane accommodandi ad formam sive textus Graeci (I vel II) sive textus Hebraici, cum discrepantiae inter La et Gr vel H, quae identidem occurrunt, habendae sint variae lectiones alicuius saltem auctoritatis, non vcro simpliciter mendosae lectiones, quae sint corrigendae.

Atqui hoc praesertim curavimus, ut scilicet:

a) cum versus quidam in La tantum invenirentur, vel praesertim ex Gr II viderentur derivati, iidem signarentur respective nota La, vel Gr II, sequente numero capitis et versus;

b) cum duplicationes quaedam evidentes repetitiones aliorum versiculorum vel pericoparum evasissent, ipsae simpliciter delerentur;

c) cum autem de duplicationibus verborum ageretur, i. e. cum terminus quidam textus Graeci (Gr) vel textus Hebraici (H) duobus aut pluribus synonymis expressus videretur, tunc, pro certo non semper habentes simpliciorem formam Gr vel H primigeniam esse, servandam mallemus formam La, nisi forte sensus ipse aut alia evidentiae causa emendationem exigeret vel suaderet;

d) deinde cum La corrupta clare videretur ex falsa lectione vel ex detorto sensu eaque corrigi posset adiuvante Gr aut H vel etiam eiusdem La opportune codices comparando, tunc emendatio fieret;

e) item denique, cum La obscuritate laboraret sensumque prorsum deteriorem quam Gr vel H vel Syr offerret.

Ad nomina Dei quod attinet — Deus, Dominus, Altissimus, Sanctus, Excelsus — quae ne in aliis quidem libris LXX Interpretum constanter ad verbum redduntur ex originali Masoretico, ea servavimus, nonnulla facta exceptione, sicut in La tradita sunt.

Ad rationem criticam textus quod pertinet, in libris PROPHETARUM peculiares notae habentur, quarum quaedam omnibus plus minusve sunt communes (ut, verbi gratia, propensio illa quae propria videtur esse vetustiorum Christianarum versionum, qua messianice textum interpretandi amplificatur via), aliae vero uniuscuiusque libri sunt propriae (ut, verbi gratia, exsistentia, interdum frequentior, locorum corruptorum in textu primigenio vel in versionibus: quod quidem praesertim patet in ultimis capitibus libri Ezechielis et apud aliquos Prophetarum minorum, apud scilicet Osee, Michaeam, Habacuc, Zachariam).

Ad hanc recognitionem conficiendam liquet in promptu fuisse, tamquam fundamentum, textum primigenium (= TM) et Vulgatam versionem (= Vg); sed etiam ad Septuaginta Interpretum versionem (= Gr) admodum spectatum est pro antiquitate eiusque acceptione apud Christianos sermonis Graeci necnon pro auctoritate, quam habuit in aliis conficiendis translationibus; eadem tamen, ad Prophetas, praesertim Isaiam, quod attinet, nimiam libertatem nonnumquam ostendit. Perpensae quoque et adhibitae sunt versiones Aramaica, seu quam vocant Targum (= Targ), Syriaca (= Syr), Aquilae (= Aq), Symmachi (= Sym) et Theodotionis (Theod), et aliae (ut “ Quinta ” in Mich 5, 6 et Hexaplorum transcriptio in Is 26, 3). Praeterea fieri non potuit, ut, copiosis ad textum criticis notis spectatis, sancti Hieronymi commentarii praeterirentur. Denique in Epistula Ieremiae seu Baruch 6 — iuxta quidem non paucos doctos viros — accepta est emendatio (v. 71), cuius vis ex alicuius Semitici (Hebraici) exemplaris coniectura desumenda videtur.

Ex Deserti Iudae codicibus perpauca deduci possunt; copiosa enim fragmenta librorum propheticorum eorumque commentariorum aliqua tantum vocabula plerumque referunt, nec eadem semper certa fide leguntur. Commentarius, seu Pesher (= 1QpHab), in primum et secundum caput libri Habacuc usui fuit in Hab 1, 11.17; 2, 5.6.16. Aliter res se habet quoad librum Isaiae, qui in duobus codicibus reperitur, quorum unus integer est (= 1QIsa), alter autem mutilus (= 1QIsb). Nam haec pretiosa testimonia, sive per se ipsa sive in aliquo innixa ex antiquis versionibus, effecerunt ut nonnullarum lectionum certior — quod in bona spe esse videtur — restitutio haberetur quam lectionum, quae in TM traditae sunt (cfr. Is 11, 6; 14, 30; 21, 8; 23, 10; 29, 5; 33, 8; 37, 20. 25. 27; 40, 17; 48, 11; 49; 17; 53, 9. 11); et in quibusdam locis 1Qisa cum omnibus fere antiquis lectionibus concinit (cfr. Is 16, 4; 18, 7; 19, 18; 21, 9; etc.).

Si quis praecipuarum suetarumque Vulgatae editionum quandam inter se collationem statuere conetur, ad hanc conclusionem facile perveniet: variationes quidem in MACCABAEORUM libris frequentes sunt — fortasse frequentiores — perpaucum tamen novi reapse invenitur. Sanctus Hieronymus nec in Latinum sermonem vertendos Maccabaeorum libros ipse curavit nec ullam eorum translationem recognovit aut emendavit. Is enimvero de rebus, quae in iisdem libris continentur nonnumquam mentionem facit, hanc etiam adhibens locutionem in quodam loco: Hoc enim Scriptura commemorat; attamen ipsemet expresse confitetur se Maccabaeorum libros neglexisse: eorum enim nullum versiculum directe unquam protulit. Praeterea quod de libro primo affirmat, eius scilicet exstare textum primigenium Hebraicum, hoc potius quam ex cognitione directa fortasse ex Origine coniecit; quam sententiam ea verba significare videntur, quae in “ Prologo galeato “ leguntur: Maccabaeorum primum librum, Hebraicum repperi.

Verumtamen textus a Vulgata et inter se discordes iam pridem cognoscebantur; exinde plures vetustiores Latinas versiones exstitisse putabatur. Nunc autem, praesertim post a Donatiano De Bruyne edita studia, illa certior esse videtur opinio, quae unam defendit fuisse versionem, eamque ad nos per plurimas recensiones pervenisse. Ex quibus ob nonnullas peregrinas et aberrantes lectiones non parum stuporis in mentem ingerit recensio Bononiensis (= B) itemque Vulgata. In hac igitur perficienda recognitione, quotiescumque Vulgata versio vel nimio arbitrio Graecum textum interpretari vel omnino ab eodem differre videbatur, tunc emendatio plerumque est confecta verbis et pericopis ex ceteris recensionibus desumptis, praesertim Lugdunensi (= L) et Ambrosiana (= P). Denique ad emendationes definiendas Graecus textus adhibitus est, quem critice paraverunt et in lucem ediderunt Vernerius Kappler et Robertus Hanhart (Gottingae 1959/1967); in dubiis tamen quibusdam exsolvendis non parum etiam profuit editio Alfredi Rahlfs (Stutgardiae 1962).


EVANGELIORUM editioni propositum est, ut versio Latina Vulgatae, quae dicitur, Scripturae Sacrae ad textum Graecum, ut hodie critica arte est restitutus, quam maxime conformaretur. Quem admodum olim s. Hieronymus, Damasi Papae mandato, Latinum Evangeliorum textum recognovit et emendavit secundum codices Graecos, qui essent antiquissimi ac dignissimi fide, ita nunc Pontificia Commissio pro Nova Vulgata Sacrorum Bibliorum editione textum ab eodem s. Hieronymo rctractatum, ad reperta artis textus critice pervidendi, quae nunc obtinet, accommodavit.

Ut norma et archetypus sumptus est textus Graecus Novi Testamenti editus, inde ab anno 1966 cura nonnullarum Societatum biblicarum, a Conrado Aland, M. Black, C. Martini, B. Metzger, A. Wickgren, qui nostris temporibus, communi consensione, summam habet auctoritatem.

Ipse vero, qui recognitus est, textus Latinus continetur Bibliis Sacris iuxta Vulgatam Versionem estque anno 1969 a Sodalitate Biblica Virtembergensi, Stutgardiae sedem habente, foras datus, adiuvantibus B. Fischer, I. Gribomont, H.F.D. Sparks, W. Thiele et R. Weber; qui auctores expetierunt atque conisi sunt, ut ipsum exemplum s. Hieronymi nobis praeberent.

In quo recognoscendo ea servata est methodus, ut textus Latinus cum Graeco, ex criticae artis praeceptis certo vel saltem probabili, quam maxime concineret; qua in re eo progressi sumus, ut quantum fieri posset, locutiones Graecas ad verbum exprimeremus, earum veluti imaginem efficientes, atque normam s. Hieronymi excederemus, qui saepe emendationibus abstinuit, ne legentium animos turbaret; ait enim ipse: Ne multum (evangelia) a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo imperavirnus ut, his tantum quae sensum videbantur mutare correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant (Praef. ad papam Damasum).

Hoc autem modo conati sumus proprietates quoque, ad stilum cuiusque Evangelistae pertinentes, quam accuratissime exhibere atque nonnullas rationes sive historicas sive theologicas, quae in eodem textu inveniuntur, in sua luce collocare, non tamen peculiaria illa praecepta Latinitatis biblicae-christianae neglegentes, cuius indoles supra, ubi de Psalterio agitur, breviter est descripta.

In quem sermonem Latinum, ut notum est, non pauci recepti sunt et inserti Semitismi, quos quidem veluti certum thesaurum verborum locutionumque servavimus, nisi obscuritatem ingererent (e. g. “ filii sponsi ”); item curae fuit, ut idiotismi et quae usum populi proprium redolerent, retinerentur; tamen particulae quod, quia, quibus tantummodo illud hoti Graecorum prorsus recitativum, ut aiunt, et supervacaneum redditur, expungerentur.

In seligendis vero lectionibus, quae apud criticos in controversia versantur, editionem Conradi Aland eiusque sociorum sumus ex more secuti, si haec duo excipiuntur: cum enim lectio aliqua in textu Conradi Aland ut incerta (parenthesi interclusa), sed ut certa in Vulgata editione occurrebat, accepta est lectio eiusdem Vulgatae (e. g. Mc 1, 1); cum vero codices Vulgatae lectionem quandam non exhibebant, quam tamen Conradus Aland eiusque socii in suam editionem ut possibilem vel probabilem (parenthesi interclusam) induxerant, Vulgatam secuti sumus (e. g. Mc 15, 12) eo consilio, ut huius indoles quasi magni ponderis testis, ad textum quod attinet, servaretur.

Lectio vero Latina, quoties ab editione Conradi Aland discrepabat, in apparatu critico, quem vocant, posita est: a qua tamen norma defleximus in fine Evangelii secundum Marcum (16, 9-20), in loco quo de sudore sanguinis agitur (Lc 22, 43-44), in narratione de muliere adultera (Io 8, 1-11); in extrema tamen pagina annotatur locos eiusmodi a criticis in quaestionem esse vocatos. Ad eundem textum Latinum quod pertinet, propter stilum et ob practicas causas interdum adducti sumus ut locutionem quandam Vulgatae Xystinae-Clementinae, quae appellatur, diuturno usu probatam, locutioni editionis criticae Stutgardiensis praeferremus (veluti Mt 9, 38; Mc 4, 7; Lc 11, 28 etc.); item nonnullae lectiones propriae editionis Xystinae–Clementinae, in quibusdam codicibus propositae, sed editione sive Conradi Aland sive Vulgatae Stutgardiensis reiectae, in apparatum criticum ut notatione dignae sunt relatae (e. g. Mt 23, 14; Lc 9, 55–56).

Quod ad nomina et scribendi attinet rationem, formam secuti sumus, quae esset usitatissima et nostra aetate potissimum vigeret.

Legentes cum gaudio accipient sive editionem criticam textus Graeci Novi Testamenti a Conrado Aland eiusque sociis confectam, sive textum Vulgatae Stutgardiensis, sive retractationem criticam eiusdem, a Pontificia Commissione pro Nova Vulgata Sacrorum Bibliorum editione peractam, opus fuisse socium idque oecumenicum virorum hac in re peritorum.

Ad ACTUS APOSTOLORUM quod attinet, dum Graecitas emendatiore forma peracta est, Latinitas versionis Vulgatae duriore stilo ab ignoto nobis auctore confecta est. Cuius libri cum textualis retractatio opera s. Hieronymi non haberetur, eo factus est recensionis labor magis necessaríus et arduus.

Ad hanc quoque recognitionem efficiendam, textum Graecum qui a C. Aland eiusque sociis critice apparatus est, tamquam archetypum sumpsimus; pro textu vero Latino princeps exemplar nobis fuit critica editio Vulgatae Stutgardiae anno 1969 prolata.

EPISTULARUM tum S. PAULI tum CATHOLICARUM textus Latinus est prorsus eadem ratione ac via recognitus, quibus Evangelia; idque eo consilio ut cum exemplari Graeco, criticae artis ope statuto, quam maxime congrueret atque concineret.

Cum tamen hanc N. T. partem, ut plerique docti censent nosque ipsi experti sumus, beatus Hieronymus non recensuerit — quae quidem est una e causis cur textus Epistularum N. T. alicubi obscurus et perplexus appareat — idcirco nobis textus Latinus Vulgatus satis corrigendus fuit, quem et emendavimus et immutavimus quoties aut critica ratio textus, aut philologia, aut exegesis poscerent.

Qua in re simul ea studiosius considerata sunt, quae Latini codices et antiquorum scriptorum christianorum, in primisque Hieronymi commentationes tradiderunt, simul etiam iis scientiae subsidiis adhibitis, quae haec nostra intulit aetas; ut non solum emendationes criticae artis fundamento niterentur, sed etiam cum illa lingua ac genere dicendi apte cohaererent, quae antiquae Ecclesiae propria sunt.

Textus Graecus libri APOCALYPSIS, ut compertum est, Hebraismis et soloecismis redundat; eius autem Latina versio, diligenter sane, licet mendose aliquando, peracta est, cum et elocutionem emendare et verborum flexionem efficere conaretur, ut primigenius textus in recto vividoque Latino sermone redderetur. Etiam huius libri cum textualis retractatio opera s. Hieronymi non haberetur, eo factus est recensionis labor magis necessarius et arduus.



Praesentatio Summaria Operis. Apud Biblioteka Ruslana Chazarzara

I  Simon Petrus. II  Jacobus frater Domini. III. Matthaeus qui et Levi.

IV. Juda frater Jacobi. V. Paulus qui [Al. et] ante Saulus.VI. Barnabas qui et Joseph.

VII. Lucas evangelista. VIII. Marcus evangelista. IX. Joannes apost. et evang.

X. Hermas [ms. reliqua tacet], ut ferunt Pastor, auctor libri. XI. Philon Judaeus.

XII. Lucius Anneus Seneca. XIII. Josephus Matthiae filius. XIV. Justus Tiberiensis.

XV. Clemens episcopus. XVI. Ignatius episcopus. XVII. Polycarpus episcopus.

XVIII. Papias episcopus. XIX. Quadratus episcopus. XX. Aristides philosophus.

XXI. Agrippa qui et Castor [Ms. Castoris]. XXII. Hegesippus historicus.

XXIII. Justinus philosophus. XXIV. Melito episcopus. XXV. Theophilus episcopus.

XXVI. Apollinaris episcopus. XXVII. Dionysius episcopus. XXVIII. Pinitus [Al. Pinytus] episcopus.

XXIX. Tatianus haeresiarches. XXX. Philippus episcopus. XXXI. Musanus. XXXII. Modestus.

XXXIII. Bardesanes haeresiarches. XXXIV. Victor episcopus. XXXV. Irenaeus episcopus.

XXXVI. Panthaenus philosophus. XXXVII. Rhodon, Tatiani discipulus. XXXVIII. Clemens presbyter.

XXXIX. Miltiades. XL. Apollonius. XLI. Serapion episcopus. XLII. Apollonius alius senator.

XLIII. Theophilus alius episcopus. XLIV. Baccillus [Al. Bacchelus] episcopus.

XLV. Polycrates episcopus. XLVI. Heraclitus episcopus. XLVII. Maximus. XLVIII. Candidus.

XLIX. Appion. L. Sextus. LI. Arabianus. LII. Judas. LIII. Tertullianus presbyter.

LIV. Origenes, qui et Adamantius, presbyter. LV. Ammonius presbyter.

LVI. Ambrosius diaconus. LVII. Tryphon Origenis discipulus. LVIII. Minucius Felix.

LIX. Gaius. LX. Berillus [Al. Beryllus] episcopus. LXI. Hippolytus [Al. Hypolitus] episcopus.

LXII. Alexander episcopus. LXIII. Julianus Africanus. LXIV. Geminus presbyter.

LXV. Theodorus, qui et Gregorius, episcopus. LXVI. Cornelius episcopus.

LXVII. Cyprianus episcopus. LXVIII. Pontius diaconus. LXIX. Dionysius episcopus.

LXX. Novatianus haeresiarches. LXXI. Malchion presbyter. LXXII. Archelaus episcopus.

LXXIII. Anatolius episcopus. LXXIV. Victorinus episcopus. LXXV. Pamphilus presbyter.

LXXVI. Pierius presbyter. LXXVII. Lucianus presbyter. LXXVIII. Phileas episcopus.

LXXIX. Arnobius rhetor. LXXX. Firmianus rhetor.  LXXXI. Eusebius episcopus.

LXXXII. Reticius episcopus Eduorum. LXXXIII. Methodius episcopus. LXXXIV. Juvencus presbyter.

LXXXV. Eustathius episcopus. LXXXVI. Marcellus episcopus. LXXXVII. Athanasius episcopus.

LXXXVIII. Antonius monachus. LXXXIX. Basilius episcopus. XC. Theodorus episcopus.

XCI. Eusebius alius episcopus. XCII. Triphilus episcopus. XCIII. Donatus haeresiarches.

XCIV. Asterius philosophus. XCV. Lucifer episcopus. XCVI. Eusebius alius episcopus.

XCVII. Fortunatianus episcopus. CVIII. Acacius episcopus. XCIX. Serapion episcopus.

C. Hilarius episcopus. CI. Victorinus rhetor Petavionensis. CII. Titus episcopus.

CIII. Damasus episcopus. CIV. Apollinaris episcopus. CV. Gregorius episcopus.

CVI. Pacianus episcopus. CVII. Photinus haeresiarches. CVIII. Foebadius episcopus.

CIX. Didymus ὁ Βλέπων. CX. Optatus episcopus. CXI. Acilius Severus, senator.

CXII. Cyrillus episcopus. CXIII. Euzoius episcopus. CXIV. Epiphanius episcopus.

CXV. Ephrem diaconus. CXVI. Basilius alter episcopus. CXVII. Gregorius alius episcopus.

CXVIII. Lucius episcopus. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches.

CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus.

CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus.

CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus.

CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter. CXXX. Gelasius episcopus.

CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio.

CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus.


Hoc libro de Illustribus Viris sive apud ipsum Hieronymum, sive apud alios veteres scriptores, nihil ferme praeclarius est ac celebrius. De operis utilitate ipse sibi placuisse sanctissimus Auctor videatur, quod in libris, quos subinde elucubravit, mentionis de illo injiciendae lectoribus suis occasionem nullam non arripuerit. Statim ab eo scripsit contra Jovinianum, cumque de Joanne sermo incidisset, quod usque ad Trajani vixerit imperium, id est post passionem Domini sexagesimo octavo anno dormierit, Hoc et nos, inquit, in libro de Illustribus Viris breviter perstrinximus. Paulo post, epist. 47, ad Desiderium: Scripsi librum de Illustribus Viris ab Apostolis usque ad nostram aetatem, imitatus Tranquillum, Graecumque Apollonium: et post Catalogum plurimorum, me quoque in calce voluminis quasi abortivum et minimum omnium Christianorum posui; ubi mihi necesse fuit usque ad decimum quartum annum Theodosii principis quid scripserim, breviter annotare. Paria habet in Praefatione Commentariorum in Jonam: in libro autem secundo contra Rufinum sane luculenter: Ante annos ferme decem eum Dexter amicus meus, qui Praefecturam administravit Praetorii, me rogasset, ut Auctorum nostrae Religionis ei indicem texerem, inter caeteros tractatores posui et hunc librum a Pamphilo editum, etc.

2. Ipsam quam fecisset libro inscriptionem, quaeve ejus esset quodammodo indoles, sedulo ad Augustinum epistola 112 rescribens docet. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo Scriptores Ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumeraverim: cumque ab eo quaereres, ut tuis verbis utar, cur liminaris pagina non esset inscripta, vel quo censeretur nomine, respondisse appellari Epitaphium, et argumentaris quod recte sic vocaretur, si eorum tantum vel vitas vel scripta ibi legisses, qui jam defuncti essent, cum vero multorum et eo tempore quo scribebatur, et nunc usque viventium commemorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum imposuerim. Puto intelligere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intelligere. Legisti enim et Graecos et Latinos, qui vitas virorum illustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi inscripserint, sed de Illustribus Viris, verbi gratia, Ducibus, Philosophis, Oratoribus, Historicis, Poetis Epicis, Tragicis, Comicis. Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani Presbyteri olim fecisse me novi. Ergo hic liber vel de Illustribus Viris, vel proprie de Scriptoribus Ecclesiasticis appellandus est: licet a plerisque emendatoribus imperitis de Auctoribus dicatur inscriptus. Jam itaque audi quid Augustinus praeterea ab eo praestitum voluisset Epist. inter Hieronymianas 67. In libro, inquit, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, Scriptores Ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror fieret, si nominatis iis, quos haeresiotas esse nosti (quando ne ipsos quidem praetermittere volueris), subjungeres etiam in quibus cavendi essent: quamquam nonnullos etiam praeterieris, quod scire cuperem quo consilio factum sit. Aut si illud volumen forte onerare noluisti, ut commemoratis haereticis, non adderes, in quibus eos Catholica damnavit auctoritas: peto ne grave sit litterato labori tuo, quo non mediocriter per Domini Dei nostri gratiam in Latina lingua sanctorum studia et accendisti et adjuvisti, id quod tibi per humilitatem meam fraterna charitas indicit, ut si occupationes tuae sinunt, omnium haereticorum perversa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae utique ad hoc tempus vel impudentia, vel imperitia, vel pertinacia depravare conati sunt, uno libello breviter digesta edas in notitiam eorum, quibus aut non vacat propter alia negotia, aut non valent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere.

3. Porro aliorum testimonia percensere si velim, longior sim. Gennadius eumdem laborem ad sua tempora persecutus cognomine libro cap. 1, de Jacobo Nisibeno agens, hunc, inquit, virum beatus Hieronymus in libro Χρονικῶν velut magnarum virtutum hominem nominat; cur in Catalogo Scribarum non posuerit, facile excusabitur, etc, quae infra suo loco expendemus. Facundus Hermianensis lib. VI defensionis trium Capitulorum cap. 2: Hieronymus noster, vir admodum doctus, qui etiam tantae fuerat lectionis, ut omnes, aut pene omnes, sive in Graeco, sive in Latino eloquio divinarum Scripturarum tractatores legeret, scripsit librum, cujus est titulus de Viris Illustribus, in quo non solum catholicos, sed etiam haereticos memoravit, qui de Scripturis sanctis in utraque lingua aliquid conscripserunt: non tacuit qui haeresum fuerint conditores, quive assertores, vel qui etiam a quibusdam ut haeretici accusarentur, aliis contra defendentibus. Denique Cassiodorius Divinar. Instit. cap. 17: Lege librum de Viris Illustribus S. Hieronymi, ubi diversos labores atque opuscula eorum breviter et honoravit et tetigit. Quibus adde S. Isidorum Hispalensem Originum lib. VI et capite 6. Marcellinum Comitem in Chronico, Joannem Sarisberiensem epist. 172, aliosque secutis temporibus prope innumeros.

4. Factum ex hac ipsa operis celebritate, ut meliore etiam fortuna quam reliqui omnes Hieronymiani libri uteretur iste, siquidem variis temporibus plures litteratos viros invenit, quorum opera magis ac magis recognitus atque illustratus, modo seorsim, modo cum aliis operibus in lucem produceretur. Insigniores ex iis sunt Erasmus, Victorius, Gravius, Suffridus Petri, Joannes a Fuchte, Aubertus Miraeus, Ernestus Tentzellius, Salomon Cyprianus, Martianaeus, atque omnium novissime Albertus Fabricius, qui satis accuratae suae recensioni aliorum quoque editorum scholia atque annotationes adtexuit. Verum nulla est opera insignior illa, quam Sophronius quidam impendit qui totum hunc librum Graece refudit: de quo homine et versione ipsa cum multa in utramque partem disserant eruditi, nonnihil nobis dicendum est. Erasmus, cui omnium primo vetustum, ut ipse ait, atque emendatum Sophronianae versionis exemplar nancisci contigit, quique eum secuti sunt editores plerique, non alium ab eo Sophronio esse persuasum habent, quem Hieronymus noster c. 134 hujusmet Catalogi laudat, utpote suorum aliquot opusculorum de Latino in Graecum eleganti sermone interpretem. Horum sententia ipsa primum libri inscriptione nititur, deinde praeconcepta ex Hieronymi testimonio doctorum opinione hominum confirmatur. Contra alii pro nupero scriptore habent, qui Sophronii ejus, Hieronymi familiaris personam mentiatur, nec defuit quidam caetera doctus atque eruditus (Vossium dico) qui Erasmum ipsum hanc supposuisse suspicatus sit, certe ab ejus aevi Graeculo nebulone aliquo profectam contenderit. Ex eo autem argumentantur, quod multis in locis nec Graeca sit, nec Hieronymi mentem exprimat, sed ex corrupto Latino exemplari expressa videatur. Deinde quod in nullo umquam veteri libro manuscripto illam reperire sit in bibliothecis, quas hujusmodi litterarum studiosi hactenus excusserint. Inter adeo dissitas opiniones media, quam prudentiores viri Bosius, Huetius, aliique probant, longe est etiam verosimilior: dico, Sophronium quidem illum Hieronymi amicum, cui vulgo tribuitur, neutiquam ejus auctorem esse, ut autem ab Erasmo aut ab ejus aevi impostore aliquo conficta sit, minime credi posse. Primum suadet stylus ipse, qui sequiorem Graecitatem redolere non immerito visus est: errores quoque et falsae lectiones, quae licet non innumerae, ut Vossius exaggerat, ejus tamen generis sunt, ut ex recentiore Latino exemplari adornatam translationem persuadeant, quando sensim inducta barbarie, scribarum oscitantia, aut criticorum temeritas bonos libros pervaserat. Maxime vero interpolationes de Apostolis, aut aliis antiquis Patribus, qui nihil omnino scripserunt, neque ab Hieronymo inter Ecclesiasticos scriptores relati fuerant, ingenium utique sapiunt hominis a Sophronii fide ac nobilitate alienissimum. Alterum facile evincunt scriptorum testimonia, qui nedum uno aut altero, sed multis ante Erasmum saeculis floruere. Suidas multis in locis versionem hanc laudat, ac totidem verbis describit in Basilio, Caesario, Gregorio, Damaso, Epiphanio, Eusebio Pamphili, Justino, Justo Tiberiensi, Josepho, Methodio, Origene, Polycarpo, Philone. At, inquies, incertae auctor aetatis est ipse Suidas, et qui XII saeculo vixisse videatur, quandoquidem ex Michael Psello, qui sub Alexio Comneno floruit, loca quaedam ab illo adducuntur. Ita sane, sed ex aliquot vocibus, quas posterior manus adjecerit, de ejus aetate non esse judicandum nemo inficietur, utque difficile dictu sit, quo tandem anno auctor vixerit, vetustiorem tamen esse quam vulgo creditur, doctis viris probatum est. Nec tamen unum hoc testimonium urgeo. Est aliud luculentissimum. Photius, qui certe ante annum 850 Bibliothecam suam emisit, hanc ipsam Graecam interpretationem legit, et plurium ex ea versuum laciniam derivavit, Ut rei veritas constet, confer ad Hieronymi caput 61, de Hippolyto Sophronium Graece vertentem cum his Photii cod. 121: Λέγεται δὲ καὶ οὗτος (Ἱππόλυτος) προσομιλεῖν τῷ λαῷ κατὰ μίμησιν Ὠριγένους, οὗ καὶ συνήθης καὶ ἐράστης τῶν λόγων ὑπῆρχεν, ὡς καὶ προτρέψασθαι αὐτὸν τὴν θείαν ὑπομνηματίσαι γραφὴν, ἐγκαταστήσας αὐτῷ καὶ ὑπογραφέας ἑπτὰ ταχυγράφους καὶ ἑτέρους τοσούτους γράφοντας εἰς κάλλος, ὧν ἦν καὶ τῆς δαπάνης αὐτὸς χορηγός· καὶ ταῦτα ὑπηρετούμενος αὐτῷ, ἀπαιτεῖν αὐτὸν ἀπαραιτήτως τὸ ἔργον, ἐξ οὗ καὶ ἐργοδιώκτην ἐν μίᾳ τῶν ἐπιστολῶν παρὰ Ὠριγένους κληθῆναι. Quod si apparet manifesto haec ex illo describi, atque adeo Photium praecesserat versio isthaec, jam non modo nuperum opus non est, sed saeculo ut tardius octavo ineunti debeat adscribi. Utrum vero Auctor ipse Sophronius de nomine appellaretur, an sub veteris Hieronymiani interpretis persona lateat, curiosius exquirere, non esse operae pretium puto: tametsi unus atque alter Sophronius per id temporis vixerint, qui id sibi negotii dare potuisse commode videantur.

5. Jam vero quo tempore librum hunc S. Doctor emiserit, dicendum est. Ipse autem capite ultimo de se loquens, notat his verbis, usque in praesentem annum, id est, Theodosii principis decimum quartum haec scripsi. Concurrere illum cum anno a Christo nato 392 non est qui dubitet; malim vero ejus anni posteriorem partem intelligi, ut caetera rectius aptentur. Colligere hoc est ex testimonio libri contra Jovinianum supra laudati, cujus quidem mentionem in Catalogo non Hieronymus fecit, qui illum nondum adornaverat, sed nonnemo studiosus qui posteriores etiam alios Commentarios memorat, contra Auctoris mentem, et veterum exemplariorum fidem. Rursus ex Praefatione Commentariorum in Jonam, ubi seriem suarum elucubrationum per triennium ab expositione quinque Prophetarum S. Doctor enumerat, et ut hoc quoque adjiciam, ex secundo contra Rufinum libro, ubi ante annos ferme decem hunc Catalogum se testatur texisse.

6. Denique quid nos operae post tantorum hominum solertiam ad hujus libri editionem novam contulerimus, paucis accipe. Primo Graecam versionem, quam Editor Benedictinus malo utique consilio omiserat, quamque haud dubium est identidem Hieronymianae lectioni suppetias ferre, continuo apposuimus, iis tantum exceptis decem Nominibus quae ex paraphrastis, seu potius glossatoris manu profecta ad archetypum S. Patris non referuntur, et nos tamquam vernilem sobolem ad calcem rejecimus. Deinde, quod satis laudabili diligentia nuperus editor Amburgensis ante nos praestitit, ita ipsum Hieronymi textum excudimus, ut quoties ille Graeca Eusebii verba in hoc adornando opere transtulit in Latinum, aut certe parum ab ejus vestigiis discessit, ipsi textui ex altera parte sociaremus. Excuso Catalogo duas Appendices subnectimus, quarum altera illa est de Vitis Apostolorum, quam Versioni Graecae sub Sophronii nomine in suo ms. codice Erasmus reperit, et Latine est interpretatus. Altera tum Hieronymo de XII Doctoribus ad Desiderium, tum Bedae de Luminaribus Ecclesiae inscribitur. Atque haec quidem satis inepta lucubratiuncula est, ut in praefixa censura animadvertemus; sed omitti nullo pacto debuit, ne quid lector aut eruditus, aut ineruditus, desideraret. Gennadium quarto loco damus, qui S. Patris Catalogum prosequitur, eumque aliquot locis supplet, unde Hieronymiano operi accenseri jure quodam suo postulat, aut potius ab ea, quam in mss. et a plerisque editoribus obtinuit, sede exturbari non patitur. Nos ejus gratia Catalogum ipsum Hieronymianum ad tomi finem distulimus, ne cum pone sequi Gennadius velit seriem scriptionum Hieronymianarum interrumpi necesse esset. Jam vero, quod quinto loco commemorandum est, ad praestantissimos mss. codices haec omnia exegimus, praecipue vero unum Veronensem, cui sane paucos pares antiquitate et emendatione velim invenias; tum alterum Cisterciensem, sive Monasterii S. Crucis in Jerusalem de Urbe magni faciendae vetustatis, et notae. Addam Lucensem, qui nonum saeculum dicitur ante vertere, ex quo seriem capitulorum Gennadii multo ab aliis mss. atque editis libris diversam accepi: et Corbeiensem quem laudat Mabillonius, et cujus variantes lectiones ad libri Gennadiani calcem Martianaeus collocat. Demum quae ex aliis mss. alii ante nos editores notant, expendimus, et per eos aliquando profecisse, aperte ac ingenue confitemur.


Hortaris me, Dexter, ut Tranquillum sequens, ecclesiasticos Scriptores in ordinem digeram et quod ille in enumerandis Gentilium litterarum Viris fecit Illustribus, ego [Al. id ego] in nostris faciam, id est, ut a passione Christi usque ad decimum quartum Theodosii imperatoris annum, omnes qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid prodiderunt, tibi breviter exponam. Fecerunt quidem hoc idem apud Graecos, Hermippus peripateticus, Antigonus Carystius, Satyrus doctus vir, et longe omnium doctissimus Aristoxenus musicus. Apud Latinos autem Varro, Santra, Nepos, Hyginus, et ad cujus nos exemplum provocas, Tranquillus. Sed non mea est et illorum similis conditio: illi enim historias veteres annalesque replicantes, potuerunt quasi de ingenti prato non parvam opusculi sui coronam texere. Ego quid aucturus, qui nullum praevium sequens, pessimum, ut dicitur, magistrum memetipsum habeo? Quamquam Eusebius Pamphili in decem ecclesiasticae Historiae libris, maximo nobis adjumento fuerit, et singulorum, de quibus scripturi sumus, volumina aetates auctorum suorum saepetestentur. Itaque Dominum Jesum Christum precor, ut quod Cicero tuus, qui in arce Romanae eloquentiae stetit, non est facere dedignatus in Bruto, Oratorum Latinae linguae texens catalogum, id ego in ejus Ecclesiae Scriptoribus enumerandis, digne cohortatione tua impleam. Si qui autem de his qui usque hodie scriptitant [Al. scripserunt], a me in hoc volumine praetermissi sunt, sibi magis quam mihi debebunt [Al. debent] imputare. Neque enim celantes scripta sua, de his quae non legi, nosse potui, et quod aliis forsitan sit notum, mihi in hoc terrarum angulo (Bethleemi) fuerit ignotum. Certe cum scriptis suis claruerint, non magnopere nostri silentii dispendia [Al. dispendio] suspirabunt. Discant ergo Celsus, Porphyrius, Julianus, rabidi adversus Christum canes, discant eorum sectatores (qui putant Ecclesiam nullos philosophos et eloquentes, nullos habuisse doctores) quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint [Al. struxerint], et adornaverint; et desinant fidem nostram rusticae tantum simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam agnoscant. Vale in Domino Jesu Christo.   INCIPIUNT CAPITULA LIBRI [...] Finis citationis.

Propono Hieronymum Stridonensim, propter simplicitatem stilum scribendi, ut paradigma Latinitatis moderna, conjunctim cum Tertuliano, Augustino, Cassiodoro et ceteris  auctoribus saeculi XVI. Lingua Latina instituere ut idioma totius Europae, id est, recuperare idioma Latinum ut sermo internationalis, uso cotidiano, in relationibus internationalibus, quamquam sit propositum audacissimum non est tamen impossibilis realizandi. Nam, verbi gratia, si cogitamos de instituendo linguam Latinam in tota Communitate Europaea, ut sermo internationalis auxiliaris, de immediato invenimus quod lingua Latina necessaria ad hoc obietivum certe non est ea difficillima Horatiana, Liviana, Virgiliana, Erasmiana, Ciceroniana, Pliniana, Orbergiana, sed ea simplicissima quam postulavit Hieronimus, et Augustinus, ea ipsa quam legimus in Vulgata Latina, vel ea cultior quam invenimus in paginis Blasii Amatae, nominatis Latinitas Christiana, vel in Nuntiis Latinis Finnis, vel in plurimis scriptoribus officialibus, philosophis, poetis, historiatoribus et in operis didacticis saeculorum praeteritorum medii aevi, et postea, maximi in iis Latine loquentibus qui vixerunt ab saeculo XIII usque ad saeculum XVIII cuius operis diuturne emergunt on-line nostra aetate. Ut bene utere operis antiquis, cum proposito reimplantationis linguae Latinae ut idioma moderno, primum problema solvendum est id de pronuntiatione e de orthographia.[ DARCIUS CARVALIUS]

Darcy Carvalho,
29 de jan. de 2020 15:06
Darcy Carvalho,
13 de set. de 2014 20:35
Darcy Carvalho,
9 de fev. de 2020 14:19
Darcy Carvalho,
13 de ago. de 2014 05:02
Darcy Carvalho,
13 de ago. de 2014 04:54
Darcy Carvalho,
17 de mar. de 2014 12:35
Darcy Carvalho,
23 de abr. de 2014 15:46
Darcy Carvalho,
13 de ago. de 2014 09:27